fatihdernegi . Archive starting from 2 Hundreds . Brezilya Nakışı öğrenme Işleme Teknikleri öğretici Videoları

Brezilya Nakışı öğrenme Işleme Teknikleri öğretici Videoları

Uluslararası İşletmeler Uluslararası Hizmet Ticaretinin Gelişmesinde İnternet İle Elektronik	(...) uslanmam.com/images/smilies/smiliv.gif" border="0" alt="" title="," class="inlineimg" /> bir şiiri ezberlemek
Ticaretin Rolü Ve Türkiye Doc.Dr.Nihâl Yıldırım Mızrak İnönü Üniv. İİBF İktisat	gibi kullanılabilir. Bilginin uzun süreli bellekte depolanmasını sağlamak için bilginin
Bl. nyildirim32@inonu.edu.tr http://www.inonu.edu.tr/ Özet İnternet üzerinden elektronik-ticaret ve etkileri literatürde üzerinde önemle	anlamlı kılınması eklemlemeli tekrar (elaborative rehearsal) ile olanaklıdır. Tekrar stratejisini
durulan bir konudur. Gerçekten günümüzde elektronik-ticaretin özellikle hizmetler sektöründe ve	kullanırken öğrenen kişi olguları zihinsel ya da sesli yineler bir
dolayısıyla hizmet ticaretinde giderek artan oranda önem kazandığı görülmektedir. Nitekim	metini aynen kopya eder ya da önemli tümceleri tekrarlar. Araştırma
E-ticaretin etkilerinin hizmet sektörlerinden haberleşme turizm mali hizmetler ve dağıtım	sonuçlarına göre çocuklar anaokulundan beşinci ya da altıncı sınıfa ulaşırken
sektörü üzerinde çok hızlı gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıca eğitim sağlık ve	tekrar stratejilerini öğrenirler. 6-7 yaşındaki çocuklar öğretildiğinde yineleme stratejilerini kullanabilmekte
kamu hizmetlerinde de önemi giderek artmaktadır. Bu hızlı gelişmenin hizmet	kendilerine uygun stratejiler üretememektedirler. 11-12 yaşındaki çocuklar ise öğrenme sırasında
ticaretinin özellikle uluslararası düzeyde artmasında önemi büyüktür. İşte bu çalışmanın	kendiliğinden tekrar yapmakta tekrarla ilgilenmekte ve eğitim durumunun hedefleri doğrultusunda
amacı bir yandan e-ticaretin uluslararası hizmet ticareti üzerindeki etkilerini ve	tekrar davranışlarında değişiklik yapmaktadırlar. Öğrenilecek metin düz yazı türünde ise
olası sonuçlarını irdelemek diğer yandan da bu durumun Türkiye’de hizmet	tekrar stratejileri konuyu sesli olarak tekrarlama yazıya aktarma bazı bölümleri
ticaretindeki yansımalarını araştırmaktır. Abstract THE IMPORTANCE OF ELECTRONIC COMMERCE AND THE	aynen alıntılama ve yazının önemli kısımlarının altını çizmeyi kapsamaktadır. 3.
INTERNET FOR THE GROWTH OF INTERNATİONAL TRADE IN SERVICES AND	Anlamlandırmayı Artıran Stratejiler Anlamlandırmayı artıran stratejiler bilginin aynen uzun süreli
TURaaa Electronic commerce over the Internet is a new way of	belleğe geçişinden çok anlamlı bir bütün olarak yerleşmesini sağlarlar. Yeni
conducting business. In fact it has the potential to radically	gelen bilgiye anlam verilebilmesi için bireyin konu ile ilgili önbilgileri
alter economic activities and the social environment. Electronic commerce’s most	olmalı ve yeni bilgiyi varolan bilgilerle ilişkilendirebilmelidir. Karmaşık öğrenme amaçlarının
significant impact will be on services sector. Already it affects such	gerçekleşmesinde kendi kendine öğrenenler açıklama ve soru sorma yaratıcı sözel
large sectors as communications finance and retail trade. It holds	ya da görsel imajlarla bilinenlerden yeni bilgi için benzetimler oluşturma
promise in areas such as education health and government services. The	gibi taktikleri kullanabilirler. Bireyin kendine ya da başkalarına soru sorarak
aim of this paper is to analyse possible effects of	düşünme stratejisini kullanması etkili bir kodlama tekniğidir. Soru sorma okunan
electronic commerce over the Internet in services sector and international	materyalin anlaşılmasına yardım eder. Ayrıca kendi kendine soru sorma bireyin
trade in services and then to put in evidence its	sorun çözme becerisini de kolaylaştırır Eklemleme stratejisi varolan bilgi ile
some economic impacts in Turaaa. 1. Giriş İnternet üzerinden elektronik-ticaret	yeni bilgiler arasında ilişkiler kurulmasını sağlar. Bu süreçle yeni bilgi
(E-ticaret) ve etkileri literatürde üzerinde önemle durulan konulardan birini oluşturmaktadır.	daha anlamlı hale gelecek kodlama kolaylaşacak ve daha belirleyici olacaktır.
Gerçekten günümüzde E-ticaret iş yönetiminde de yeni bir biçim olarak	Eklemleme stratejileri yeni bilginin kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe
karşımıza çıkmaktadır. İktisadi büyüme etkinlik verimlilik istihdam ve tüketici tercihlerinde	bilinenle yeni bilgi arasında ilişki kurularak ve birlik yaratarak geçişine
bu durumun genellikle yararlı olduğu yolundaki görüşler giderek artmaktadır (Baily	yardımcı olur. Örneğin; bir telefon numarasını anlamlı bir tarihle birisinin
vd. 2001: 309-311). Nitekim E-ticaretin hizmet sektörlerinden haberleşme turizm mali	yaş günü ile ilişkilendirmek telefon numarasını anlamlı hale getirecek ve
hizmetler perakende ticaret başta olmak üzere dağıtım sektörü üzerindeki etkileri	uzun süreli bellekte kalma olasılığı artacaktır Benzetimler yeni bilginin daha
çok hızlı olmuştur. Ayrıca eğitim sağlık ve kamu hizmetlerinde de	önceden bilinen eski bilgi kullanılarak somut olarak açıklanmasına yardımcı olur.
önemi giderek artmaktadır. Aslında e-ticaretin gelişmesi her ne kadar öncüsü 1960’lara	Karşılaştırma kullanma da eklemlemeyi sağlayan bir başka yoldur. Karşılaştırmalar düşünceler
dayansa da 1990’lı yılların başında “dünya çapında bilgi ağının (world	ya da özellikler arasında benzerlikleri ve ayrılıkları gösterir. Örgütleme stratejileri
wide web: www)” kurulması haberleşme sektörlerindeki serbestleşme (liberalizasyon) ve iletişim	eklemleme stratejileri gibi yeni materyallerin anlamlılığını artırır. Örgütleme stratejileri gruplama
sistemlerinin kapasitesini büyük ölçüde artıran yenilikler (fiber optik kablo sistemi	terim ya da düşünceleri bir araya getirme küçük alt parçalara
dijital abone hattı uydu teknolojisi gibi) ile başlamıştır. İlk olarak	bölmeyi içerebilir. Ayrıca önemli düşünceleri belirlemeyi ya da daha geniş
ABD’de başlayan internetin bireylerin kullanımına sunulması 1986 yılında başlamış ve	bilgiden ana düşünceleri çıkarmayı da içerir. Örgütleme stratejisini kullanan kişi
1990’larda uluslararası ağ büyük bir hızla yayılmıştır. 1994 yılında tüm	materyali yeniden yapılandırarak düzenleyecek ve kendisi için anlamlı hale getirecektir.
dünyada internete bağlı 2 milyon bilgisayar (bunun 700 bini ABD	Yeniden düzenlemede not alma özetleme uzamsal temsilciler oluşturma gibi teknikler
dışındaki ülkelerde) bulunuyor iken interneti kullanan şirket sayısı 1990’da 100’den	kullanılır. Not alma; doğru olarak not alınırsa yeni bilgi varolan
1994’te 20000’e çıkmıştır (World Bank 1995: 45). 1999 yılı itibariyle	bilgiye etkili bir biçimde ilişkilendirilir ve işlenmiş olarak bilginin düzenlenmesine
dünyada internete erişen nüfus 179 milyona ulaşmıştır. Örneğin 1999 itibariyle	yardımcı olur. Bununla beraber birçok öğrenci metinin altını çizmede olduğu
ABD’nde nüfusun % 37’si Türkiye’de ise % 1.3’ü internet kullanmaktadır.	gibi iyi not alamaz. Bazı öğrenciler öğretmenin söylediği herşeyi yazarlar.
Bu rakamlar Kanada’da % 31 İsveç’te % 41 Norveç’te %	Bu tür öğrencilerin önemli düşünceleri bulmada ve amaca uygun tanımlamada
36 Finlandiya’da % 35 İngiltere’de % 18 Almanya’da % 10	güçlükleri vardır. Öğretmenin anlattığı herşeyi onun tümceleriyle yazmaya kalkan öğrenci
ve Fransa’da % 7’dir (DPT 2001: 20). Belirtelim ki bu hızlı	not almayı bilmiyordur. Ayrıca bir konuşmacı dakikada yaklaşık 125 sözcük
gelişmenin hizmet ticaretinin özellikle uluslararası düzeyde artmasında önemi büyüktür. İşte	kullanarak konuşur. Öğrenci kısaltarak yazmaya kalksa bile her söyleneni kaydetmesi
bu çalışmamızda amacımız bir yandan e-ticaretin uluslararası hizmet ticareti üzerindeki	olanaksızdır. Etkili not alma bireyin kendi tümceleri ile ana düşünceleri
etkilerini ve olası sonuçlarını irdelemek diğer yandan da bu durumun	saptama önemli düşünce ve noktaları özetleyerek birleştirerek bir biçim oluşturmaktır.
Türkiye’de hizmet ticaretindeki yansımalarını araştırmaktır. Çalışmamızda ayrıca ülkemizin bu gelişmeden	Kiewra (1989) karmaşık bilgiyi karşılaştırma ve eklemleme yoluyla not almada
daha fazla pay alabilmesi için uygulanması gereken politikaların ne olabileceği	tablo kullanmayı önermektedir Öğrenciler tartışılan ve sunulan bilgiyi tabloya etkin
de araştırılacaktır. Yukarıda anılan önemi açıklamadan önce E-ticaretin toplumda ne gibi	olarak işleyebilirler. Tablo yapı ve düzenleme sağlar önemli bilgiyi belirlemede
etkileri olduğunu ortaya koymak yararlı olacaktır. 2. E-ticaretin toplumdaki etkileri ve	yardımcı olur karşılaştırmayı kolaylaştırır. Tablo gelecek çalışmalar için de somut
uluslararası hizmet ticaretindeki rolü E-ticaretin toplumdaki etkilerini değerlendirmek için konuyla	bir referans olarak bilginin uzun süreli bellekte depolanmasında etkili bir
ilgili bazı gelişmeleri açıklamak gerekmektedir. E-ticaret yeni ürün ve piyasaların	model haline gelir Özetleme; yazılı bir materyalin özetlenmesi etkili bir
gelişmesine yol açmış ve üreticiler ile tüketiciler arasında yeni ve	öğrenme yoludur. Özetleme ile metinin anlaşılması ve anımsanması kolaylaşır. Özetleme
daha sıkı bir ilişki yaratmıştır. Böylece ekonomilerde iş organizasyonu değişmeye	öğrenciyi birçok yönden destekler. Bunlar; 1) anlamlı okuma 2) önemli
başlamıştır. Bu ise yeni bilgi dağıtım ve insani bağlantı kanallarının	düşünceleri belirleme 3) kendi tümceleri ile içeriği oluşturma Böylece öğrenen
açılmasına neden olmuştur. Bu çerçevede daha fazla uyum ve çalışanın	kişi bu ilkeleri kullanarak bilgiyi yeniden örgütler ve anlamlı hale
işlevlerinin yeniden tanımlanması tartışmaları ortaya çıkmıştır. Bu durum iktisadi faaliyetlerin	getirir. Ancak özetleme yapmayı öğrenmek zaman alır ve uygulamayı gerektirir.
serbestleşmesi daha yüksek nitelikli işgücüne olan talebin artması işletmeler ve	Özetlemenin öğrenilmesinde şu basamakların izlenmesi gerekir 1. Metindeki önemsiz bilgiyi
faaliyet alanları arası elektronik hatların kurulması gibi değişmeleri hızlandırmıştır. Ayrıca	belirlemek ve çıkarmak. 2. Metindeki ana düşünceyi belirlemek ve kendi
ekonomideki etkileşimi ve insanların her yer ve zamanda iş mübadelesi	sözcükleri ile anlatmak 3. Her paragraftaki ana düşünceyi belirlemek ve
ve iletişim kurma imkanlarını artırmıştır. Böylece iktisadi ve coğrafi sınırlar	yeniden anlatmak 4. Metinin ana düşünceleri ile yardımcı düşüncelerini anlamını
aşınmaya başlamıştır. E-ticaret ayrıca üretim dönemlerini hızlandırmak ve firmalara sıkı	bozmadan kısa olarak bütünleştirmek Uzamsal Temsilciler Oluşturma (Spatial Representations); bilgiyi
işbirliği olanağı sağlamak suretiyle zamanın nispi önemini giderek değiştirmeye başlamıştır	aşamalı olarak şemalaştırma anahatlar oluşturma kavram haritası ve ağı oluşturma
(OECD 2000: 17-18). Belirtmek gerekir ki tüm bu değişmeler göreceli olarak	etkili örgütleme teknikleridir. Anahatlar oluşturmada öğrenciler değişik konu ya da
açık bir ortamda gerçekleşmektedir. Nitekim bu açıklık tüketicilerin ekonomideki rolünü	düşünceleri bazı temel düşüncelerle ilişkilendirmeyi öğrenir. Genellikle kitaplarda her bölümün
artırmış tüketici ürün yaratılması ve tasarımında söz sahibi olmaya başlamıştır.	ilk sayfası anahatları gösterir. Böylece okuyucu temel başlık ve altbaşlıkları
Bu nedenledir ki gelişmiş ülkeler e-ticaretin gelişmesine yönelik olarak izlenecek	inceleyerek ilişkileri gözden geçirebilir. Birçok öğrenme stratejisinde olduğu gibi anahatları
stratejiler belirlemektedirler. Örneğin AB e-ticarete ilişkin bir direktif çıkarmıştır. 8	oluşturmada öğrenciler becerili olmayabilirler. Uygun öğretim ve yeterli uygulama ile
Haziran 2000 tarihinde kabul edilen 2000/31 Sayılı Direktifin amacı “üye	öğrenciler bu konuda yetiştirilebilir. Şemalaştırma (haritalama); düşünceler arası ilişkilerin görselleştirimesidir.
ülkeler arasında hizmetlerin serbest dolaşımını sağlamak suretiyle Tek Pazar’ın iyi	Metindeki önemli düşünceler birbirleri ile ilişkilendirilir. Posner ve Rudnitsky (1986)
işlemesine katkıda bulunmak” olarak belirlenmiştir. (Bottini 2001: 368). Burada AB’nin	"kavram haritaları yol haritaları gibidir ancak yerleşim yerleri yerine düşünceler
asıl amacı üye ülkeler arasında hizmetlerin serbest dolaşımını sağlamak suretiyle	arası ilişkileri gösterir" benzetmesini yapmaktadırlar Öğrenciler kavramsal harita oluşturmada mantıklı
serbestleşmenin olumlu etkilerinden yararlanmak olmaktadır. Diğer bir deyişle AB hizmetlerin	kalıplara düşünceleri sıralamayı ve her bir konuda belirlenen anahtar düşünceleri
serbestleştirilmesinde önemli gördüğü e-ticaret ile ilgili yasal bir çerçeve oluşturmak	ilişkilendirmeyi öğrenirler. Bilgi şemaları kimi kez aşamalı bir biçimde kimi
istemiştir. OECD’in bir araştırmasında internet üzerinden E-ticaretin 1996/97 itibariyle 26	kez de nedensel ilişkileri gösteren biçimde düzenlenir. Kavram haritası oluşturmada
milyar dolar değerine ulaştığı tahmin edilmektedir. Aynı araştırmada bu rakamın	genellikle şu adımlar izlenir 1. Temel düşünceyi ya da diğerlerinin üstündeki
2005 yılına dek 1 trilyon dolara ulaşacağı beklenmektedir. 7 OECD	en temel ilaaai belirleme. 2. Temel düşünceyi ya da kavramı
ülkesi itibariyle 2005’te toplam perakende satışların % 15’inin e-ticaret yoluyla	destekleyen ikincil düşünceleri ve kavramları belirleme. 3. Ana düşünceyi haritanın
gerçekleşeceği tahmini yapılmaktadır (OECD 1999a: 30). E-ticarete yönelik toplam dünya rakamının	en tepesine ya da ortasına yerleştirme. 4. Ana düşünce etrafındaki
% 80’i ABD’ye aittir. Diğer OECD ülkelerinin e-ticarette payının özellikle	ikincil düşünceleri ana düşünce ve birbirleriyle ilişkilerini görsel olarak gruplama.
haberleşme sektörlerinde öngörülen serbestleşme hareketlerinin nispeten yavaş olması nedeniyle düşük	Bilginin şemalandırılması öğrencilere çok eğlenceli gelebilir. Bilginin görselleştirilmesi öğrencilerin yeni
kaldığı görülmektedir. Özellikle posta yoluyla siparişleri daha çok olan Avrupalıların	materyali daha etkili öğrenmelerine ve düşünceler arası ilişkileri anlamalarına anahat
Amerikalılara oranla e-ticareti daha az kullandıkları görülmektedir. Ancak Singapur ve	oluşturmaktan daha çok yardımcı olur. 4. Yürütücü Biliş Stratejileri Yürütücü
Hong Kong gibi Uzakdoğu Asya ülkelerinde e-ticaretin giderek daha fazla	biliş öğrenenlerin benimsedikleri belli öğrenme stratejilerini kullanma yetenekleri ve kendi
benimsendiği görülmektedir. Elektronik ticaretin bazı hizmet sektörlerinde daha etkili olduğu	düşünmelerine ilişkin düşünmektir Bireyin kendi bilişsel süreçleri ile ilgili bilgisidir.
görülmektedir. Gerçekten E-ticarete ilişkin yeterli ve sağlıklı istatistiksel veri azlığı	Birçok yazar yürütücü bilişin iki temel öğeye sahip olduğu konusunda
nedeniyle her ülke için ve her sektöre ait net bilgi	görüş birliği içindedir. Bu öğelerden biri bilişe ilişkin bilgidir. Diğeri
verilemiyor ise de E-ticaretin genel olarak bilgi transfer eden (posta	de bilişi denetim izleme düzenleme gibi öz düzenleme mekanizmalarıdır (Baker
servisi haberleşme radyo-televizyon gibi) ve bu bilgileri üreten sektörler (finans	ve Brown 1984; Brown 1982; Gagne E 1985; 1993). Bilişe
eğlence seyahat acentaları ve borsa simsarları gibi) üzerinde etkisinin önemli	ilişkin bilgi bilgiyi ve anlayışı içerir. Öğrenen kişinin belirli bir
olduğu bilinmektedir. Yazılım seyahat hizmetleri eğlence ve mali hizmetler gibi	öğrenme durumunda kullandığı çeşitli öğrenme stratejileri ve kendi öğrenme sürecine
elektronik olarak sunulan hizmetler işletmeden-işletmeye (business-to-business) ve işletmeden-tüketiciye (business-to-consumer) piyasaları	ilişkin anlayışa sahip olmasıdır. Örneğin; görsel eğilimli bir öğrenci kavram
oluşturmaktadır. Ancak burada veri sorununun yanısıra tanım sorunu da yaşanmaktadır.	haritaları oluşturmanın yeni bilgiyi anlama ve anımsamada kendisi için iyi
Dolayısıyla iktisat politikalarının hedefleri içinde e-ticaretin daha açık ve ayrıntılı	bir yol olduğunu bilir. Yürütücü bilişin ikinci öğesi bilişi izlemedir.
bir şekilde tanımlanması konusunun da ele alınması gerekmektedir. Elektronik ticaretin iktisadi	Bilişi izleme bireyin öğrenilecek durumun öğrenilmesinde en uygun stratejiyi seçme
etkinliği artırmasının özellikle işletmeden-işletmeye şeklinde olanında daha kolay ölçülebildiği görülmektedir.	kullanma izleme ve değerlendirme yeniden düzenleme yapma yeteneğidir Kavrama ve
Burada üretim maliyetleri ve verimlilik üzerindeki etkiler dikkate alınmaktadır. Gerçi	bilişin kazanılması bir metindeki sözcükler bölümler paragraflar gibi bilgi öğeleri
bazı web sitelerinin yüzlerce milyon dolara mal olduğu doğruysa da	ve bilgiyle öğrencilerin yaşantıları gibi temel bilgiler arasındaki ilişkileri içermektedir
daha az sofistike olan sitelerin on bin dolara mal edildiği	Kavrama öğrenilen bilginin öğeleri arasındaki ilişkilerin ve bu bilgi ya
de görülmektedir (Baily vd. 2001: 308-327). Elektronik ticaretin çeşitli dağıtım	da düşüncelerle bir bireyin sahip olduğu temel bilgiler ve yaşantı
maliyetleri üzerindeki etkisi e-ticaret yoluyla satılan ürünlerin maliyeti açısından önemli	arasındaki ilişkilerin yapısal ya da kavramsal bir biçimde düzenlenmesidir. Yürütücü
olmaktadır. Gemi taşımacılığı maliyetleri artırıyor ve nihai fıyatı yükseltiyor olsa	biliş stratejileri genellikle kavramayı izlemek için kullanılır. Kavramayı izleme; bir
da dağıtım maliyetleri özellikle mali hizmetler bilgisayar yazılımı ve seyahat	öğretim ünitesi ya da etkinliği için öğrenme hedeflerinin saptanmasını bu
sektörlerinde son yıllarda önemli ölçüde (% 50 ila % 90	hedeflere erişilme düzeyini belirlenmesini ve gerektiğinde hedeflere ulaşmak için kullanılan
oranında) azalmıştır. E-ticaret nedeniyle bankacılıkta sağlanan tasarruf % 89 havayolu	stratejileri değiştirmeyi gerekli kılar 5. Duyuşsal Stratejiler Öğrenciler kendi kendilerine
biletlerinin satışında % 87 yazılım dağıtımında ise % 97-99 arasındadır	öğrenirken uygun bilişsel stratejileri kullansalar bile kimi kez öğretim hedeflerine
(OECD 1999a: 13). Öte yandan elektronik ticaretin gelişmesine paralel olarak	ulaşmada güçlüklerle karşılaşırlar. Bu güçlükler duygusal etmenlerden kaynaklanabilir. Öğrenmede duygusal
ortaya çıkan bir diğer husus da elektronik ödeme sistemlerinin artması	ya da güdüsel etmenlerden oluşan engelleri ortadan kaldırmak için kullanılan
ve bu artıştan sağlanan kazançtır. Bu durumun maliyetleri azaltması bakımından	stratejiler duyuşsal stratejiler olarak adlandırılmaktadır. Bu alandaki araştırmalar öğrencilerin dikkatlerini
ekonomideki etkinliğe katkısı önemlidir. Bir ülkede ödeme sisteminin maliyetinin GSYİH’nın	toplamayı yoğunlaşmalarını sürdürmeyi edim kaygısının üstesinden gelmeyi güdülenmeyi sağlama ve
% 3’ü kadar olduğunu saptayan bir araştırmada (Humphrey vd. 2001:	sürdürmeyi zamanı etkili olarak kullanmayı sağlayacak stratejiler üzerinde yoğunlaşmaktadır Öğrencilerin
216-220) elektronik ticarete paralel olarak elektronik ödemelerin artmasıyla ulusal ödeme	kendi kendilerine çalışırken en yaygın sorunlarından biri zihnin ya da
sistemlerinin sosyal maliyetinin önemli oranda düşeceği öne sürülmektedir. Nitekim ABD’nde	ilginin başka yöne çekilmesidir. Dikkatin başka yöne yönelmesi genellikle çalışırken
1993 yılı rakamlarına göre her işlem başına kağıda dayalı ödeme	veya okurken radyonun açılması oda arkadaşının içeri girmesi gibi dışsal
şeklinin (ör çek gibi) ödeyene ve ödenene maliyeti sırasıyla 1.39	etmenlerden oluşur. Dikkatin bu tür dağılmasının önlenmesi için bazı araştırmacılar
ve 1.25 dolar iken elektronik ödemenin maliyeti sırasıyla 0.80 ve	(Danseream 1985) ruhsal yönetim (Mood Management) yöntemini önerirler. Bu yöntemde
0.23 dolar olarak bulunmuştur. Her iki ödeme şeklinin banka açısından	öğrenciler öğrenmelerini en iyi destekleyen çevresel özellikleri belirleyip düzenleyerek ruhsal
maliyeti ise sırasıyla 0.29 ve 0.28 dolar olarak gerçekleşmiştir. Kağıda	yapılarını öğrenme için en uygun duruma getirirler. Başka bir deyişle
dayalı ödeme şekli her işlem başına toplam 2.93 dolar iken	ortamlarını öğrenmeleri için düzenlerler. Örnegin; kütüphanede sessiz bir yer bulurlar
elektronik ödemenin toplam maliyeti 1.31 dolar olmaktadır (Humphrey vd. 2001:	belirli bir yolla çalışma masasını düzenlerler. Tüm bu stratejiler dikkatte
220). Çizelge 1. Elektronik ticaret ile ilişkili sektörlerin toplam istihdamdaki payı	istenmeyen kesintileri en aza indirerek dikkati sürdürmede güdüsel koşulların artmasını
ve istihdam artışına katkısı (%) Ülkeler Toplam istihdamdaki payı Toplam istihdam	sağlar Dikkatin dağılması kimi kez öğrenenden de kaynaklanır. "Bunu anlayamadım"
artışına katkısı Yüksek-nitelikli istihdamdaki payı 1. Bilişim ve iletişim teknolojileri (ICT) 1980	"Bu projeyi yapma olasılığım zayıf" gibi kendi kendine olumsuz düşünme
1995 1980-1995 1980’ler 1990’lar ABD 2.6 1.9 -0.01 26.4 28.0 Kanada 2.7	güdülenmeyi düşürerek dikkati azaltır. Meichenbaum (1977) kendi kendine olumsuz konuşmalar
3.0 0.07 .. .. Finlandiya 2.6 3.4 0.03 14.0 21.6 Fransa 3.1	yapan öğrencilerin bundan vazgeçerek kendileriyle ilgili anlatımları olumlulaştırmalarını önermektedir Kendi
2.9 -0.01 36.4 44.3 Japonya 3.7 4.0 0.05 14.6 16.8 2. Mali	kendine öğrenen stratejik öğrenciler öğrenilecek konunun kendilerine ne derece uygun
hizmetler Sigortacılık Emlak komisyonculuğu ve İş hizmetleri ABD 10.7 14.7 0.46	olduğunu belirlemede oldukça beceriklidirler. Bu tür öğrenciler kendilerine şu soruları
31.2 32.8 Kanada 9.4 12.4 0.36 47.3 53.5 Finlandiya 5.7 8.4 0.11	sorarlar; "Bu benim için önemli mi?" "Bunun benim için şimdi
30.3 36.9 Fransa 7.8 11.3 0.25 43.2 51.6 Japonya 4.0 4.7 0.08	ve gelecekte değeri nedir?" "Bunu neden öğrenmem gerekir?". Bu soruları
32.4 34.9 3.Toptan ve perakende ticaret (Dağıtım sektörü) ABD 19.6 20.5 0.37	olumlu yanıtlama ilgiyi sürdürmeye ve öğrenme coşkusuna yardımcı olur. İlgiyi
12.6 11.8 Kanada 22.3 23.5 0.42 11.4 12.3 Finlandiya 15.7 14.0 -0.26	artırmada kullanılan bir strateji de öğrenilenlerle varolanları bütünleştirme çabasıdır. Öğrenen
24.4 31.9 Fransa 16.7 17.5 0.07 38.4 40.8 Japonya 17.8 16.7 0.07	kendine şu soruyu sormalıdır; "Bu bilgi bildiklerimle uyuşuyor mu?" Eğer
15.8 18.9 TOPLAM EKONOMİ ABD Kanada Finlandiya Fransa Japonya Toplam istihdam 1980-1995 (ort.yıllık artış) Yüksek-nitelikli istihdamdaki	varolan bilgi ve önceden öğrenilen düşünceler ile yeni bilgi arasında
payı 1.53 1.49 -1.00 0.12 0.86 24.3 26.2 22.9 28.1 19.1 Kaynak: OECD 1999a: Table 4.2. Elektronik ticaret istihdam üzerinde de	ayrılık varsa öğrenen bunları uzlaştırmaya çalışmalıdır. Güven öğrenmede çaba harcama
etkili olmaya başlamıştır. Gerçekten elektronik ticaretin çok sayıda sektör için	ve amaca ulaşmada bireyin inançlarında ortaya çıkar. Olumlu öz-konuşmalar güvenin
mal ve hizmetleri üretip sunmada kullanılan önemli bir yol olduğunu	sağlanması ve sürmesinde etkili olabilir. Güveni olumsuz etkileyen etmenler ise
daha önce belirtmiştik. E-ticaret bir kısım sektörü doğrudan (dağıtım sektörü	anksiyete test kaygısı verilen görevi iyi yapamama korkusu olabilir. Kaygı
gibi) bir kısmını ise (özellikle bilişim ve iletişim teknolojileri ile	güdülenmenin azalmasına yol açtığı zaman ardından gelen düşük edim öğrencilerin
ilişkili olan mali hizmetler posta hizmetleri reklam-tanıtım seyahat ve ulaştırma	kaygılarını artırarak kısır döngüyü oluşturur Edim kaygısının azaltılmasında öğrencilere yardımcı
gibi sektörler) dolaylı olarak etkilemektedir. Bu sektörlerin çoğu istihdam açısından	olmak için kullanılan yöntemlerle ilgili araştırmalar değişik türde programlar ve
da ayrı bir önem taşımaktadır. Gerçekten bu sektörlerde çalışanlar ABD’nde	düzenlemeler ortaya koymuştur. Bu eğitim düzenlemelerinin birkaç tanesi kaygı sağaltımına
ve AB’nde toplam istihdamın sırasıyla üçte birini ve dörtte birini	yönelik klinik yaklaşımlardan alınmıştır. Bunlar arasında sistematik duyarsızlaştırma biçimlendirerek duyarsızlaştırma
oluşturmaktadır (OECD 1999a: 106). Ayrıca ABD’nde ve AB’nde 1993-1996 arasında	(desensitization with modeling) bilişsel değişim oluşturma kaygı ile başa çıkma
yaratılan istihdamın sırasıyla % 28’i ve % 35’i bu sektörlere	eğitimi ussal yeniden yapılanma sayılabilir Sonuç olarak öğrencilerin gerek örgün
aittir. Bu sektörlerin bazı ülkeler itibariyle (ABD Kanada Finlandiya Fransa	eğitimde derslerde başarılı olmaları gerekse örgün eğitimden sonra yaşadığımız bilgi
ve Japonya) ortalama yıllık istihdam artışına katkısı incelendiğinde (Bakınız Çizelge.1)	çağında kendilerini geliştirebilmeleri için kendi kendilerine öğrenmeleri ve öğrenmelerini izleme
yüksek nitelikli işçilerin oranı mali sektörde diğer sektörlere oranla söz	yeterliği kazanmaları gerekmektedir. Okullarda öğrencilere belli disiplinlerin temel kavram ve
konusu beş ülkede de çok yüksektir. Gerçekten bu oran 1990’larda	ilkeleri öğretilirken öğrenme stratejileri de öğretilmelidir. İlköğretimden başlayarak öğretimin her
Kanada’da % 53.5 Fransa’da % 51.6 ve ABD’nde 32.8 olarak	düzeyinde derslerde konunun gerektirdiği öğrenme stratejilerinin öğretimine yer verilmelidir. Çünkü
gerçekleşmiştir. Genel olarak internetin yaygınlaşması ve E-ticaretin artması işgücünün niteliğinde de	iyi bir öğretim öğrencilere nasıl öğreneceklerini nasıl anımsayacaklarını nasıl düşüneceklerini
değişmeye neden olmaktadır. Çizelge.1’de görüldüğü gibi mali hizmetlerin bulunduğu kategorideki	güdülenmelerini nasıl sağlayacaklarını öğretmeyi içerir (...) m/images/smilies/smiliv.gif" border="0" alt="" title=","
hizmetler (Örneğin iş hizmetleri1 ) alt-sektörler içinde en çok gelişen	class="inlineimg" /> perdeler eğerler cibinlikler işlemek idi. Sırmanın parıltısı büyük
ve en fazla istihdamın yaratıldığı sektördür. Bu sektörde ayrıca yüksek	hayranlık uyandırıyordu. Evliya Çelebi anılarında kaftan ağası çamaşır ağası makramacı
nitelikli emeğe olan talep de yüksektir. Bu durum nitelikli işgücü	başı peşkirağası seccadeci başı gibi saray görevlilerinin olduğunu belirterek 17.
sayısını artırmayı hedefleyen politikaların tüm ekonominin hizmetler sektöründeki bu potansiyel	yüzyılda ayrıntılı biçinde çeşitli grupların varlığını göstermektedir. Gene Evliya Çelebi
istihdam artışından yararlanabilmesi bakımından önemini ortaya koymaktadır. Tüm bu gelişmeler karşısında	Seyahatnamesi'nde "Yağlıkcıyan" esnafından söz etmekte "Bezler üzerinde siyah kalemle işlerler"
Türkiye’nin yerine baktığımızda gelişmiş ülkelere oranla internet kullanımının yeterince yaygınlaşamadığı	demektedir. Bundan yağlık peşkir gibi işlenecek parçaları çeşitli bezemelerle işleyen
görülmektedir. 1999 yılı rakamlarına göre Türkiye’de nüfusun ancak % 1.3’ünün	sanatçıların olduğu anlaşılmaktadır. Saray işlemelerini nakkaşların çizdiği ve saraydaki terzihane
internet kullandığına yukarıda işaret edilmişti. Oysa internet ve E-ticaret geleneksel	işlemecileri veya cariyeler tarafından işlendiği bilinmektedir. Bu nedenle saray içinde
hizmet faaliyetlerinden turizm ve seyahat ile ilgili hizmetler başta olmak	ve çevresinde yapılan işlemeler arasında işlenen parçaların büyüklüğü çeşitliliği yönünden
üzere birçok sektörde önemli bir yer tutmaya başlamıştır. Belirtmek gerekir	değişiklik motifler teknikler ve renk yönünden birlik ve benzerlik görülmektedir.
ki bu sektörler hizmet ticaretinin özellikle gelişmekte olan ülkelerde en	Saray işlemeleri genellikle yabancılara hediye edildiğinden bunlar resmi işlemeler olarak
önemli alanını oluşturmaktadır. Nitekim bu ülkeler arasında yer alan ülkemizde	da kabul edilebilir.134 Evlerde yapılan işlemeler geleneksel yollarla kuşaktan kuşağa
de ödemeler bilançosunda yer alan hizmet alt kalemlerinden en fazla	geçerek usta ve amatörler tarafından devam ettirilmekte idi. "Aşina Kadınlar"
ticaret fazlası veren sektör turizm olmaktadır2. Türkiye’deki duruma aşağıdaki başlıkta	adındaki işleme ustaları evden eve dolaşarak hem işleme tekniklerinin yaygınlaşmasına
daha yakından bakalım. 3. Türkiye’de durum İnternetin yaygınlaşmasının E-ticaret için	hem de; bu alandaki eğitime katkıda bulunuyorlardı. Her genç kızın
bir ön koşul olduğu açıktır. Bu bağlamda ekonomideki diğer sektörler	çeyizinde işlemelerin bulunması geleneği de işleme sanatının gelişip yaygınlaşmasında çok
açısından da çok önemli olan ve günümüzde çok hızlı bir	önemli etken olmuştur. Osmanlı toprakları dışındaki "aşina kadın" görevini yapan
gelişme yaşayan bilgi ve iletişim teknolojileri (Information and Communication Technology-ICT)	"bulyalar" ülkelerine yeni bilgi ve becerilerle dönmekte idiler. Bu durum
hizmet alt sektöründeki gelişmeler büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde sektördeki harcamaların	işleme sanatı boyutlarının ülkeler ötesine kadar uzanmasına ve giderek zenginleşmesine
GSMH’ye oranı 1997 itibariyle % 2.4 civarındadır. Sektörün alt alanlarındaki	neden olmuştur. Osmanlı döneminde Türk kültürüne yakın ilgi gösteren özellikle
ilk sırada haberleşme vardır. Diğer alt dalı olan bilgi teknolojileri	Macar soyluları işleme sanatının Macaristan'da yayılmasına ve üstün eserler çıkmasına
(donanım paket yazılım ve hizmetleri) için ülkede toplam pazar değeri	ön ayak olmuşlardır. Macaristan'da yaşayan Türk beylerinin işlemeli kıyafetleri eyerleri
1997’de 1173 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Çizelge 2’de görüldüğü gibi	süslemeli eşyaları Türk modasını yaratmış işleme ustaları Macaristan'a getirtilmiştir.136 Bulyalarınşatodan
pazar esas olarak donanım ağırlıklıdır (% 88.5). Çizelge 2. Türkiye’de donanım	şatoya girip işleme yaptıkları ve Macar asillerinin eşlerine usta işlemeci
yazılım ve bilişim hizmetlerinin toplam bilgi teknolojileri (BT) pazarı içindeki	"bulya'ları armağan ettikleri bilinmektedir. Türk işleme ve işlemecilerine duyduğu hayranlığı
payı 1990 ve 1997 (%) YIL Donanım Paket yazılım Bilişim hizmetleri Çok	"dışarda gördüklerini lirik bir surette duyarak çizerler ona renk kelime
kullanıcılı sistem Veri iletişim malzemeleri Tek kullanıcılı sistem Toplam donanım	ve üslup katarlardı" diye belirten Alman Yazar Cari Hopf bu
1990 705 2.6 15.4 88.5 4.0 7.4 1997 16.7 12.8 42.7	işlemelerin müzelerinin en ince ve zarif eserleri arasında yer alacağını
72.1 12.0 15.8 Kaynak: DPT 2001: 7. Bilgi ve iletişim teknolojilerinden tam	belirtmektedir. İşlemelerin saray dışında evlerde de yaptırıldığı padişahın emriyle verilen
olarak yararlanılabilmesi için Ulaştırma Bakanlığı bünyesinde Türkiye Ulusal Enformasyon Ana	siparişlerin erkek işlemeciler tarafından işlenmek üzere alındığı incelemelerden anlaşılmaktadır. Diğer
Planı (TUENA) çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışma sonucuna göre Türkiye’de 2010	taraftan sarayda eğitim görmüş haremdeki kızlar üst derecedeki memurlarla evlenerek
yılında arzu eden her bireyin bilgi altyapısına ulaşabilmesinin toplam maliyeti	bilgilerini saray geleneklerini saray dışına taşıyorlardı.139. Üretimlerini devletin denetimi altında
35 milyar dolar olarak hesaplanmış ancak bu altyapının kurulması için	yapan çarşıda başnakkaşın çalıştığı bir iş yeri bulunmaktadır. Bu işyerlerinin
harcamanın hangi kaynaklardan yapılacağı somutlaştırılmamıştır. Ayrıca bu yapının kurulmasında sorumluluğu	bulunduğu aslanhane semtindeki binaların üst katlan kat kat taştan yapılmış
olan kurumlar3 arasında da bir koordinasyon eksikliği söz konusudur. Ulusal	hücrelerdi ve bütün nakkaşlar bu hücrelerde yaşıyorlardı. Başka yerlerde yüz
düzeyde bilgi üretimi yönetimi ve organizasyonundan sorumlu üniversiteler kamu kesimindeki	adet dükkânı olan ve evlerde yaşayan saraya mensup nakkaşların sayısı
Ar-Ge kuruluşları TÜBİTAK DİE Türk Patent Enstitüsü Türk Standartları Enstitüsü	bini bulmaktadır140. İşleme malzemeleri toplumun tören ve günlük ihtiyaçlarını karşılayacak
Milli Kütüphane Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü üniversite halk ve okul	biçime getirilerek ustalar tarafından dikilip işleniyordu. Ürünler arasında beğeni kazananlar
kütüphaneleri kurum arşivleri bilgi merkezleri ve müzeler arasında da kapsamlı	açık bir yerde yapılan dernek bayram (panayır-fuar)larında sergileniyordu. Çırak ve
bir işbirliği ve koordinasyon da henüz tam olarak sağlanamamıştır (DPT	ustalardan oluşan loncaların çalışma sistemi erkek sanatçılar arasında işbirliği ve
2001: 15). Oysa bilgi teknolojilerinin ürünlerini tüm diğer sektörler de	iletişim sağlıyordu. Çırakların önlük giyip usta olabilmesi için halk önünde
kullanmakta ve bir internet ekonomisi ortaya çıkmaktadır. Nitekim bilgi teknolojileri	kendi ustasının başkanlığında ustalardan oluşan bir jüri önünde uygulamalı sınavdan
(BT) üreten sektörlerin iktisadi büyümeye katkısı gelişmiş ülkelerde önemli boyutlara	geçmesi gerekiyordu. İpek yün keten pamuk aaaal vb. iplikler kullanılarak
ulaşmıştır. Örneğin ABD’nde 1995-1998 arasında sektörün söz konusu katkısının ortalama	dokuma keçe deri ve vb. üzerine yapılan işleme teknikleri 1.
% 35; Fransa’da ise 1998 yılı itibariyle % 15 olduğu	Beyaz nakışlar 2. Renkli nakışlar olmak üzere iki gruba ayrılabilir.
görülmüştür. Ülkemizde ise bilişim sektörü ciddi programlarla teşvik edilmemiş ve	1. Beyaz nakışlar antika nakışlar antep işi nakışlar ajurlu veya
tam bir politika oluşturulamamıştır. Bilişim hizmetlerinin net bir tanımı dahi	delikli nakışlar sarma nakışlar 2. Renkli nakışlar sayılı nakışlar sayısız
olmayıp bu hizmetler yazılım ve donanım ürünlerinin içinde yer almaktadır.	nakışlardır. Türk işlemeciliğinde en çok kullanılan teknikler alfabetik sırayla şöyle
Bilgi teknolojisi okullara evlere işyerlerine yeterince yayılamamıştır (DPT 2001: 16). Çizelge	sıralanabilir. Ajur (delik işi) aplike anavata atma işi balık sırtı
2’de gözlemlenen donanım piyasasındaki büyüme aslında kişisel bilgisayarlar (PC) iş	ciğerdeldi civankaşı çengel iğnesi çin iğnesi çöp işi etamin iğnesi
istasyonları ve veri iletişim cihazları üretiminden kaynaklanmaktadır (TUENA 1998: 14). Gelişmekte	hesap işi iğne ardı ilme kesme ajur kordon tutturma kum
olan ülkeler arasında karşılaştırmalı üstünlük yaratılabilecek hizmet sektörlerinden biri de	iğnesi Maraş işi (dival) muşabak mürver pesent rokoko sarhoş bacağı
yazılım hizmetleri olmaktadır. Gerçekten bu gibi hizmetlerin istihdam yaratma açısından	sap işi sarma susma tel kırma pul işi (pulat) zincir
taşıdığı önem gelişmiş ülkelerde açık bir biçimde görülmüştür. Örneğin dünya	işidir. Osmanlı döneminde işlemeler pek çok alana uygulanmıştır. 1. İşlemeli
yazılım piyasasının en büyük ülkesi olan ABD piyasanın % 47’sini	erkek dış elbiseleri; Başlıklar üstlük maşlahlar cübbeler kürkler hilatlar sakolar
elinde tutmakta olup paket yazılım sanayiinde 1987-1998 arasında 240000 iş	binişler feraceler kaftanlar kaplar göğüslükler cepkenler saltalar çaprazlar camadanlar fermaneler
yaratılmıştır (OECD 1999b: 13). Dolayısıyla ülkemizde uygun eğitim ve hizmet-içi	yelekler mintanlar şalvarlar entariler gömlekler dizlikler yemeniler pabuçlar çizmelerdir. 2.
programları geliştirmek suretiyle eğitimli işgücü kesimini ve eğitimli işsiz kitlesini	Kadın kıyfetleri; Başlıklar kürk feraceler çarşaflar entariler libade yelek ve
bu alana çekme politikaları izlenmesinde yarar vardır. AB ülkelerinden Almanya	cepken hırka gömlek şalvar terlik başörtüleri çevreler alın çatkısı kaşbastı
başta olmak üzere bazı gelişmiş ülkelerde bilgisayar ve bilişim hizmetlerinde	peçeler yelpazeler bilezikler kemerler kuşaklar mendiller eldivenler karyola eteği bindallıdır.
özellikle de yazılım alanında işgücü ihtiyacı olduğu sık sık dile	3. İçlikler ve tamamlayıcı parçalar; takke gecelik entarisi don uçkur
getirilmektedir. Bu durum Türkiye için potansiyel bir fırsat olabilir ve	ev eşyalarının hemen hemen hepsi işlemelerle süslenerek kullanılmıştır. 4. Değişik
değerlendirilmesi gerekir. Türkiye’de 1990’lı yılların ikinci yarısındaki yazılım hizmetleri ihracatı ve	amaçlarla kullanılan eşyalardan gelinlik sünnet takkesi bando takımları askeri eşyalar
ithalatı Çizelge 3’de verilmiştir. Buna göre 1995’te 0.6 milyon dolar	Paşa çadırı otağ-ı hümayun gibi pek çok alanlarında işlenerek kullanıdığı
olan ihracat 1998’de 12.7 milyon dolara yükselmiştir. Buna karşın yazılım	görülmektedir. Dönemin teknolojik koşullarının eğitim ve kültürünün sosyal yapısının ustaya
ithalatı 1995’te 38.1 milyon dolardan 24.8’e gerilemiştir. Yazılım satışları ise	ve sanatkâra büyük avantajlar sağlayarak kişinin saraya kadar yükselebilmesine imkan
1995’ten itibaren önemli bir artış yaşamış ve bilgi teknolojileri pazarındaki	veren işleme sanatı Osmanlı çadır süslemelerinde de görüldüğü gibi tekniğinin
payı % 26.4’e ulaşmıştır. Buna göre DPT rakamları itibariyle 1995’te	ve estetiğinin zirvesine yükselmiştir. Çeşitli süsleme üslûplarına dönüştürülerek Osmanlı dönemi
114.3 olan satışlar 1998’de 234.5 milyon dolara çıkmıştır (DPT 2001:	süsleme sanatı alanlarında kullanılan bitkisel geometrik sembolik nesneli vb. bezemelerden
18). Çizelge 3. Türkiye’de yazılım hizmetleri ihracat ve ithalatı (Milyon	oluşan motifler dönemin teknik konu sanat anlayış ve etkinliğine göre
dolar) 1995 1996 1997 1998 İhracat 0.6 12.0 9.7 12.7 İthalat 38.1 34.9	ordu ve saray çadırlarını da süslemiştir. Günlük hayatta hükümdarın vezirlerin
42.9 24.8 Kaynak: DPT 2001: 18. Belirtmek gerekir ki bu olumlu gelişmenin	şehzadelerin ve halkın her türlü ihtiyaçlarını karşılayan sarayları evleri konakları
pekiştirilmesi için çok gerekli olan yazılım geliştirmeye yönelik olarak çalışacak	nasıl bir süs ihtişam güzellik ve kültür düzeyi içinde ise
işgücünü eğitecek ve destekleyecek kurumlar oluşturacak bir politika öngörülmemiştir. Yazılımla	aylarca süren seferlerde kullanılan çadırların da aynı ihtiyaçlara cevap verecek
ilgili telif haklarının geliştirilmesi burada önem taşımaktadır. DPT raporlarına göre	durumda ve güzellikte olması kaçınılmaz görülmektedir. Nitekim günümüze kadar gelen
konuyla ilgili yasanın yeterince etkin uygulanamadığı görülmektedir (DPT 2001: 20). Çizelge	örneklerden ordu ve saray çadırlarının saray köşk gibi mekanlara benzediği
4. Türkiye ve dünyada bilişim hizmetleri sektörü 1999 YIL Bilişim hizmetleri Milyon	gözlenmektedir
$ Bilişim hizmetlerinin toplam hizmetlerdeki payı (%) Türkiye Dünya Türkiye Dünya 1999
355 313719 19 38 2003 (Tahmin) 1840 463841 22 39 Kaynak: DPT
2001: 19’dan yararlanılarak düzenlenmiştir. Çizelge 4’te Türkiye’de ve dünyada bilişim hizmetlerine
ilişkin rakamlar yer almaktadır. Bu çizelgede yer alan “bilişim hizmeti”
bir çözümün beklenen amaca hizmet etmesi için gerekli olan ve
insangücüne dayanan çalışmalar olmaktadır4. Çizelgede de görüldüğü gibi Türkiye’de bilişim
hizmetlerinin hizmetler sektörü içindeki payı 1999’da % 19 olup dünya
ortalamasının çok altındadır. Nitekim Macaristan gibi hizmetler sektörünün ancak 1990’dan
sonra geliştiği Doğu Avrupa ülkeleri dünya bilişim ve bilgisayar hizmetleri
ihracatında ilk 20 ülke içinde yer alırken Türkiye bu alanda
varlık gösterememektedir. Bu durumda bu alanda önemli bir iktisat politikası
önceliği alana ilişkin eğitim kalitesinin artırılması ve eğitim imkanlarının yaygınlaştırılması
olmaktadır. 4. Sonuç ve öneriler Yukarıda da belirttiğim gibi elektronik ticaret çok
hızlı büyümekte olup hizmet ticaretinde önemli bir yer tutmaya başlamıştır.
Literatürde elektronik ticaretin kredi kartı katalog satışları gibi araçlara oranla
özellikle “işletmeden-tüketiciye” olan şeklinde daha başlangıç aşamasında olduğuna dikkat çekilmekte
ve “işletmeden-işletmeye” elektronik ticaretin çok yoğun bir biçimde gerçekleştiği görüşü
öne sürülmektedir. Ancak elektronik ticaret konusunda yaşanan önemli sorunların başında
veri ve tanım sorunlarının geldiği unutulmamalıdır. Dolayısıyla iktisat politikalarının hedefleri
arasında E-ticaretin daha ayrıntılı ve açık bir biçimde tanımlanması hususu
büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla bu iki e-ticaret şeklinden işletmede-işletmeye olanındaki hızlı
gelişmenin ekonomik ve toplumsal etkileri çok iyi incelenmelidir. Bunu yapabilmek
için de bir an önce bu alanda sağlıklı ve eksiksiz
veri derlenmesi gerekmektedir. Tüm ülkeler için söz konusu olan bu
durum gelişmekte olan ülkeler için ayrıca önem taşımaktadır. Sağlıklı ve
eksiksiz veri derlenmesinin bir diğer yararı da işletmeden-tüketiciye elektronik ticaretin
de geliştirilmesine yönelik olarak uygulanabilecek politikaların seçiminde ve uygulanmasında ışık
tutacak olmasıdır. Nitekim yazılım mali hizmetler eğlence turizm ve seyahat
ile ilgili hizmetler gerek işletmeden-işletmeye gerekse işletmeden-tüketiciye elektronik ticaretin başlıca
ürünlerini oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu hizmetlerin ticaretinin artmasında elektronik ticaretin rolü
çok iyi değerlendirilmelidir. Bu konuda ilk yapılacakların başında söz konusu
alanda mevcut yasal düzenleme ve uygulamaların gözden geçirilmesi gelmektedir. Ayrıca
bu hizmetlerde de elektronik ticaretin doğru bir biçimde ölçülebilmesi için
istatistiksel veri metodolojisi geliştirilmelidir. Dipnotlar 1 Özellikle 1990’lı yıllarda hızla gelişen
iş hizmetleri bilgisayar yazılımı ve bilgi işleme süreci araştırma-geliştirme ve
teknik hizmetler pazarlama hizmetleri iş organizasyonu hizmetleri ve insan kaynaklarını
geliştirme hizmetleri başta olmak üzere geniş bir hizmetler yelpazesini oluşturmaktadır. 2
Bu konuda ayrıntılı bilgi için bakınız: Yıldırım-Mızrak Nihâl (2002) Uluslararası
hizmet ticaretinin kavramsal ampirik ve analitik boyutları: İktisat politikası sorunları
ve Türkiye Bulguları Yayımlanmamış Doktora aaai aaa Danışmanı: Prof.Dr.Korkut Boratav
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü SBF Ankara. 3 Bu kurumlar
listesinin başında Türk Telekom A.Ş. TBMM Bilgi Teknolojileri Komisyonu İnternet
Üst Kurulu E-Ticaret Koordinasyon Kurulu Kamu-Net Okul-Net ULAKNET KOBİNET gelmektedir.
4 Bilişim hizmeti kavramı ile bilişim ürünü arasındaki farkı belirtmek
gerekir. DPT raporlarına göre bilişim ürünü bir çözümün raftan sağlanan
donanım malzeme ve yazılımlardan oluşan parçalarıdır. Kaynakça Baily Martin Neil; Lawrence
Robert Z. (2001) “Do we have a new e-commerce?” AEA
Papers and Proceedings Vol.91 (2) May: 308-327. Bottini Renaud (2001) “Le
commerce électronique du 8 juin 2000“ Revue du Marché commun
et de l’Union européenne No.449 juin: 368-373. DPT (2001) Bilişim teknolojileri
ve politikaları Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu
Raporu Yayın no.576 Ankara. Humphrey David B.; Kim Moshe; Vale Bent
(2001) “Realizing the gains from electronic payments: Costs Pricing and
payment choice” Journal of Money Credit and Banking Vol.33 No.2
May: 216-234. OECD (2000) The service economy Paris. OECD (1999a) “The economic
and social impact of electronic commerce: Executive Summary” Business and
Industry Policy Forum on Realising the potential of the service
economy 28 September Paris. OECD (1999b) Information Technology Outlook 2000
Paris. TUENA (1998) T.C. Ulaştırma Bakanlığı Türkiye Ulusal Enformasyon Ana Planı
Durum saptaması ve dünyadaki eğilimler iş paketleri: Yönetici özeti Ankara. World
Bank (1995) “More to Trade: The internationalization of Services” Global
Economic Prospects and the Developing Countries: 43-56.

fatihdernegi