fatihdernegi . Archive starting from 13 Hundreds . Minyatür Kolay Resimlerden örnekler

Minyatür Kolay Resimlerden örnekler

Osmanlı Minyatürü Aşağıdaki yazı: http://www.istanbul.edu.tr/Bolumler/...t/minyatur.htm linkinden alınmıştır. Ayrıca http://www.hat-aaahib.com/Minyatur1.php	(...) kolay çorba Malzemeler yarım bardak mercimek yarım bardak pirinç 3 bardak
linkinden de benzer bilgilere ulaşılabilir. Bunun haricinde minyatür hakkında tarihi	et suyu veya su 1 kaşık yağ tuz Yapılışı Mercimek ve pirinç
ve teorik bilgi almak isteyen arkadaşlara yardımcı olmaktan mutluluk duyarım. Batı	beraber ayıklanıp yıkanır. Suyu soğuk olarak konur. Bir kaşık yağ
dillerinde bir nesnenin küçük boyutlardaki örneğini belirten “Minyatür” sözcüğü zamanla	ilavesi ile ateşe konur. Pişince tuzu ilave edilir. 2 dakika
kitap resmi için kullanılan bir terim halini almıştır. Eski Türk	sonra indirilir. (...) Kolay kazandibi Malzemeler: 1/2 kg süt 2 bardak
kaynakları kitap resmi için “Nakış” “Tasvir”; minyatür ressamı için de	şeker 1 paket vanilya 1/2 paket margarin 1 bardak un Yapılışı: Sütü şekeri ve vanilyayı
“Nakkaş” “Musavvar” gibi sözcüklere yer verirler. Kitap resmi sanatı için	ocakta ılıtın. Diğer taraftan margarinin yarısını eritin ve bir bardak
çok yaygın olarak “Minyatür” kullanılmakta olduğu için biz de bu	unu ilave ederek pembeleşene dek kavurun. Daha sonra ılımaya bırakın.
sözcüğe yer veriyoruz. 8. ve 9. yüzyıla ait olan ve Turfan	Ilıdıktan sonra bu karışımı süte ilave et ve muhallebi kıvamına
bölgesinde Hoço Bezeklik Sorçug gibi Uygur merkezlerinden günümüze gelmiş Türk	gelene dek ocakta karıştırarak pişirin. Daha sonra fırın tepsisinin altına
resim sanatının örnekleri arasında duvar resmi ve figürlü işlemelerin yanında	bir paket kakaolu bisküviyi robottan geçirerek tepsinin dibi görünmeyecek şekilde
minyatürler de bulunmaktadır. Türklerin İslamiyeti kabul etmelerinden önceki devreye ait	yayın. Bisküvilerin üzerine muhallebiyi dökün ve bir gün dolapta bekletin.
yazmalardaki minyatürler Uygur prens ve prensesleri ile Mani ve Uygur	Ertesi gün muhallebinin üzerine fındık öğütün ve koyun. Kare halinde
rahiplerini canlandırırlar. Çeşitli kültür ve dinlerin etkili olduğu bir ortamda	kesin ve rulo yapın.
yapılan bu minyatürlerin üslupları çok zengindir ve farklılıklar gösterir. Türk
minyatür sanatının 13. yüzyıla kadar olan gelişimini gösteren daha sonraki
örnekler ne yazık ki kaybolup gitmiştir. Bir aşk hikayesi olan Varka
ve Gülşah (TKSM H.841) 13. yüzyıl Selçuklu dönemi resim sanatının
en güzel örneklerindendir. Yazma Hoy’dan gelmiş ve Konya’ya yerleşmiş bir
aileden olan Abdül Mümin tarafından resimlendirilmiştir. Varka ve Gülşah minyatürlerindeki
Türk tiplerini temsil eden figürler Büyük Selçuklu dönemi çini ve
seramiklerindeki figürlerle büyük benzerlikler gösterir. ılk minyatürde içinde çeşitli dükkanların
bulunduğu bir çarış ile adeta öykünün geçtiği ortamın bir takdimi
yapılmaktadır. Gülşah’ın çadırında üzüntüden bayılmasını ve Varka’ya kavuşmasını gösteren yalın
sahnelerin figürlerden arta kalan boıluklarını ise dekoratif bitki ve hayvan
motifleri doldurmaktadır. ıki atlının döğüşünün yer aldığı sahnede de zemin
arabesklerle tamamen doldurulmuştur. Zeminin bu biçimde süslenmesini Büyük Selçuklu dönemi
minyatürlerinin çoğunda buluruz. Bu ağır süslemelere karışn ince uzun dikdörtgenler
oluşturan kompozisyonlar oldukça yalındır. Selçuklu döneminden günümüze gelmiş bir başka eser
ise 1271’de Aksaray’da yazılarak Sivaslı Nasreddin tarafından Selçuklu Sultanı III.
Gıyaseddin aaahüsrev’e sunulan bir Astroloji Kitabı’dır (Paris bib. Nat. P.174).
Doğu’dan alınan motiflerin yanında minyatürlerdeki güçlü konturlar ve hafif gölgelendirme
sanatçısının Bizans minyatürlerini tanımış olduğunu göstermektedir. Osmanlı minyatür sanatına geçmeden önce
araştırıcıların Türklerin eski yurtları Orta Asya’da Türkistan’da yapılmış olduğunda birleştikleri
ve “Mehmet Siyah Kalem” diye adlandırılan resimlerden söz etmek gerekir.
Topkapı Sarayı’ndaki bu resimler içinde sultanın portresi bulunduğu için “Fatih
Albümü” diye adlandırılan derlemede yer almaktadır. Çeşitli çevre ve dönemlerden
gelen eserlerin arasında yer alan bu resimlerdeki figürler belli bir
hacim değerine sahiptir. Koyu ve az sayıda renk kullanılarak yapılmış
olan resimlerin bir kısmının rulo parçaları olduğu anlaşılmıştır. Resimlerin bazıları
ipek bazılarıda kaba Çin kağıdına yapılmıştır. Bilim adamlarının şamanizm dünyasını
yansıttığı konusunda görüş birliğinde oldukları bu resimlerde kuvvetli bir Çin
sanatı etkisi egemendir. Anadolu beylikleri arasından çıkarak devletlerini üç kıta üzerinde
genişleten ve büyük bir imparatorluk haline getirmeyi başaran Osmanlıların kuruluş
dönemine ait kitap sanatını yalnız bazı yazılı kaynaklardan öğreniyoruz. Çünkü
bu dönemin minyatürlü yazmalarından örnekler günümüze kadar gelmemiştir. Son yıllardaki
araştırmalar Fatih Sultan Mehmed döneminde yapılmış birçok minyatürlü eseri gün
ışığına çıkarmıştır. Bunlardan biri olan ve 1455’te Edirne’de gerçekleştirilen Dilsuznâme:
Gül ve Bülbül (Oxford Bodlein Lib.) adlı edebi eser Türkmen
minyatürlerinin etkisini göstermektedir. Hatifî’nin mimari çizimlerdeki perspektif denemeleri ve Fatih
döneminde Batı’dan alınan etkileri yansıtan Hüsrev-işirin minyatürleriyle (N.Y. Metropolitan Museum
of Art 6927) Katibî Külliyatı (TKSM R.989) ve Venedik San
Marco Kütüphanesi’ndeki ıskendernâme Minyatürleri de Türkmen okulu etkilerini güçlü biçimde
ortaya koyarlar. Bu eserler dönemin giyim müzik aletleri ve eğlence
hayatı gibi bazı özelliklerini de yansıtırlar. 1465’te Amasya’da hazırlanmış olan tıp
kitabı Cerrahiye-i Hakaniye (Paris Bib. Nat. T.693) daha başka bir
anlayışı taşra üslubunu sunar. Bu minyatürlerin en genel özellikleri çeşitli
cerrahi müdahaleleri çizgisel bir üslupla açık seçik ve yalın bir
biçimde açıklıyor olmalarıdır. Eyalet sanat merkezlerindeki gelişmenin yanı sıra imparatorluğun başkenti
İstanbul’da yoğun faaliyetlere sahne olmaktaydı. Fatih Sultan Mehmed ıtalya’dan aralarında
Gentile Bellini’ninde bulunduğu sanatçılar getirtmişti. Geniş görüşlü askeri deha bilim
ve sanata da büyük bir ilgi duymaktaydı. Bellini’ye yağlıboya portresini
Constanza da Ferrara’ya da üzerinde büstü ve atlı portresi bulunan
madalyonları yaptırdı. Bu sanatçıların İstanbul sarayında yaptıkları eserlerin çoğu ortadan
kalkmıştır. Ama onların öğrencileri olan Türk nakkaşlarının eserlerini tanıyoruz. Batı
resim sanatını İstanbul atölyelerine tanıtan bu sanatçıların arkalarında bıraktıkları etki
Doğu geleneği ile birlikte erken Osmanlı dönemi minyatür sanatı üslubunu
oluşturan ilk adım olmuştur. Türk portreciliğinin doğmasında hiç kuşku yok ki
bu faaliyetlerin etkisi olmuştur. Osmanlı portre ressamlığının ilk ürününü Fatih
Portresi (TKSM H.2153) ile Sinan Bey vermiştir. Fatih Sultan Mehmet
bu eserde bağdaş kurmuş oturur vaziyette resmiyetten uzak ve samimi
bir halde gösterilmiştir. Fatih’in duyarlı kişiliğini başarı ile yansıtan portrede
Padişah gözleri uzaklara dalmış elinde tuttuğu gülü koklarken resimlenmiştir. Gerek
yüzdeki hafif gölgelendirme gerek kaftanın yakasının işlenişi Doğu ve Batı
üsluplarının Türk sanatçıların elinde nasıl yeni bir senaaae ulaştığını ortaya
koymaktadır. Doğu’da özellikle ıran’la hem savaş hem barış sırasındaki sürekli ve
yoğun ilişkiler sanat alanında Türkler için önemli bir esin ve
etki kaynağı olmuştur. Doğu’nun edebi eserleri çoğaltılmış ve resimlenerek yazma
halinde günümüze gelmiştir. Saray resssamlarına ödenen ücreti ortaya koyan Ehl-i
hiref defterleri aynı zamanda atölyelerdeki yabancıların arasında ıranlıların büyük bir
çoğunlukta olduğunu da göstermektedir. Bursalı Uzun Fırdevsî’nin Süleymannâmesi’ndeki takdim minyatürü
dönemin iyi bir örneğidir. Kanuni Sultan Süleyman dönemi Osmanlı minyatür sanatında
pek çok yeniliğin denendiği bir dönemdir. Bu yenilikler arasında tarihi
olayları saptama anlayışının “şehnâmecilik” adıyla resmi bir görev halini alması
da vardır. Bu anlayış içinde tarihi olaylar yazma olarak kayda
geçirilirken bir yandan da resimleniyordu. İmparatorluğun doğu ve batısındaki savaşlar
fetihler ve seferler tahta geçişler yabancı elçilerin kabulü bayram kutlamaları
gibi önemli olayların yanı sıra bazen sultanın yalnızca tek bir
seferi de ele alınabiliyordu. Kanuni döneminde Nevaî Hamsesi (TKSM H.802)
Nevaî Divanı (TKSM R.804) Tuhfet-el Ahrar (TKSM R.914) gibi edebi
eserlerin yanında tarihi minyatürler de aynı derecede önemlidir. Bu tür eserlerin
en önemlilerinden birisi de Arifî’nin Süleymannâme’sidir (TKSM H.1608). Eser 1543
Macaristan kuşatmasını Nice’in fethini ve deniz seferlerini konu almaktadır. Barbaros
Hayreddin Paşa idaresindeki Osmanlı donanması 1543 baharında Kanuni Sultan Süleyman’dan
yardım isteyen I. François’yı desteklemek üzere Akdeniz’e açılmıştır. Barbaros ıtalya’nın
birkaç limanına uğradıktan sonra Marsilya’ya ulaşmış Fransız donanmasıyla buluşmuş ve
V. Karl’in (şarlken) müttefiki olan Savois dükasından Nice’i almıştır. Türk
donanması bundan sonra kışlamak üzere Toulon limanına gitmiş Genova’da esir
bulunan Turgut Reis’i limana dayanıp köyleri yakmakla tehdit ederek kurtarmıştır.
Bu deniz seferi sırasında donanmanın gittiği bütün limanlar Süleymannâme’de önemli
özellikleri ile resimlenmiştir. Tarih-i Sultan Bayezid (TKSM R. 1272) ise II.
Bayezid döneminin deniz seferlerini anlatır. Bu resimlerde limana gelen gemiciler
bölgenin özelliklerini ve yapılarını hemen algılamaları amaçlanmıştır. Bu eserde gemilerin
savaşlar sırasında birbirlerine göre duruşları ile hareket biçimleri de oldukça
gerçekçi ve renkli bir biçimde verilmiştir. Bu eserler Matrakçı Nasuh tarafından
yazılan ve resimlenen Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Iraaaan (İÜK T.5964) adlı
kitapta ilk kez ortaya konan yeni bir eğilimin devamcılarıdır. Matrakçı
bu yazmada Kanuni’nin Irak seferi sırasında Osmanlı ordusunun konakladığı yerleri
anlatır. Matrak oyununun mucidi sayılan Nasuh’un bu minyatürleri figürsüz topografik
birer manzara niteliği taşır. Sanatçının Portekiz portulan çizimlerinden önemli özelliklerin
ilk bakışta kavranabildiği deniz kıyı haritalarından esinlendiği tahmin edilmektedir. Eskişehir
Diyarbakır Tebriz gibi örneklere bakıldığında öteki menzillerde olduğu gibi bu
kentlerin de en önemli topografik özellikleri ve yapılarıyla ele alındığı
görülür. Bu kitaptaki resimlerin içinde yeni anlayış doğrultusunda titiz bir
gözlem sonucu yapıldığı belli olan “İstanbul” ayrı bir önem taşımaktadır.
Bu örnek bir Türk sanatçısı tarafından tasvir edilmiş en eski
İstanbul resmidir. Resim derinlemesine incelendiğinde sanatçının önemli özellikleri ne kadar
ustalıkla seçebildiğine ve bunları yalın dolambaçsız bir biçimde yansıtabildiğine hayran
olmamak elde değildir. Kanuni Sultan Süleyman’ın saltanatının son döneminde hazırlanmış olan
Süleymannâme (TKSM H.1517) bu padişah zamanında başlatılan şehnâmecilik’in bir ürünüdür.
Eser Firdevsî’nin şehnâmesi fikrinden hareket edildiği için Farsça ve mesnevi
tarzında yazılmıştır. Başlangıçtan itibaren Osmanlı hükümdarlarının saltanatlarını ele alan beş
ciltlik bir dizinin sonuncusu olan yazma Arifî tarafından kaleme alınmıştır.
Eser bu dönem minyatürlerinin çoğunda olduğu gibi yalın bir düzenleme
sunar. Ancak minyatürlerin yüzeyleri çoğu zaman ana konuyu izlemeyi güçleştiren
süslemeci motiflerle doldurulmuştur. Ama bu özellik tarihi olayların minyatürlerle yansıtılması
konusundaki titiz yaklaşımın gelişmesiyle giderek eriyecektir. Tarihi olayları gerçekçi bir
tavırla saptama anlayışı ise artık Türk minyatür sanatının değişmez bir
özelliği olarak gelenek haline gelecektir. Bu eserde Topkapı Sarayı’nı gösteren minyatürler
önemli özellikleri ve genel görüntüsüyle sarayın bu dönemdeki durumunu yansıtan
birer belge değerindedir. şematik bir biçimde ele alınmış olan sarayın
ikinci avlusundaki revaklar sol tarafta da kubbealtı görülmektedir. Kubbealtını gösteren
minyatürde katipler öteki görevliler ve toplantı halindeki vezirler yerli yerinde
sıralanmış oturmaktadırlar. Kubbealtı revağının altında köşede maaş olarak dağıtılacak altın
ve gümüşler tartılmakta keselere konup mangalda eritilen balmumu ile mühürlenmektedir.
Öte yandan minyatüre bakanların olayların bütününü anlayabilmesi için binalar açık
bir kesit halinde gösterilmiştir. Kanuni’yi avlanırken gösteren sahne ise figürlerin
basit sıralanmasından oluşan yalın kompozisyon şemasına iyi bir örnektir. Sultan’ın
Topkapı Sarayı ikinci avlusunda tahta çıkma töreni de yalın düzenleme
şemasına bir örnektir. Bu kompozisyonda yeni sultana bağlılıklarını sunacaklar yarımay
biçiminde çizilmişlerdir. Belgesel değere sahip bir başka sahne ise devıirmelerin
toplanmasını yansıtır. Bu kompozisyonda olayın bütün ayrıntıları tam olarak ele
alınmış eser böylelikle resimli bir belge niteliği kazanmıştır. Kanuni döneminde başlayan
tarihi konuların işlenmesi ve şehnâmecilik’e bağlanıp devletin resmi tarihini belgeleme
niteliği alması klasik döneminde Türk minyatürüne ana karakterini kazandıracak İslam
ülkelerinde gelişen minyatür sanatı içinde ötekilerden ayrılan bir okul oluşturacaktır. Kanuni
döneminde yapılan bu konudaki denemeler II. Selim ve III. Murad
zamanında meyvelerini vermiştir. 16. yüzyılın ikinci yarısında parlak renkli süslemeler
sadeleştirilerek figürlerin adeta soluk alması sağlanmış Türk minyatür üslubu klasik
bir yetkinliğe ulaştırılmıştır. Daha önce de sözünü ettiğimiz gibi tarihi
konulu minyatürler Osmanlı ordusunun seferlerini padişahın tahta çıkışını saray içinde
ve dışında düzenlenen gösteri ve şenlikler gibi olayları da konu
alıyordu. Örneğin Kanuni’nin son yıllarında 1558’de yazımına başlanan Sefer-i Zigetvar
(TKSM H.1339) adlı eserde Zigetvar seferi ve II. Selim’in tahta
çıkışını izleyen yıllar konu edilmiştir. Sultan IŞ. Selim’i tahtında oturmuş
önünde iki büklüm eğilmiş Avusturya elçisini huzuruna kabul ederken gösteren
resim eserdeki ilginç minyatürlerden biridir. Süleymannâme ya da Zafernâme (Dublin Chester
Beatty Lib. 413) adlı eserde ise Kanuni Süleyman’ın son yıllarındaki
önemli olaylar Zigetvar seferi ve Sultan’ın ölümü anlatılmıştır. Süleymannâme’de yer
alan bir minyatürde Zigetvar kalesinin havadan görünüşü başarılı bir “harita
resim” üslubuyla seyirciye sunulmakta böylece savaş alanı hakkında bir fikir
verilmekteydi. Bilindiği gibi kuşatma sırasında daha kale alınmadan Kanuni ölmüştü.
Cenazenin kaldırılışını gösteren sahne sade ama etkileyici bir anlatımla sunulmuştur.
Dönemin önemli olaylarından biri sayılan Süleymaniye Camii’nin tamamlanması da aynı
eserde yine tarihi bir belge olarak yer almaktadır. Tarihi konulu yazmalardan
biri de Kanuni’den sonra tahta geçen oğlu II. Selim’in saltanat
yıllarının anlatıldığı şehnâme-i Selim Han’dır (TKSM A.3593). Bu eserde babasının
ölümü üzerine Belgrad’a giden IŞ. Selim’in Otağ-ı Hümayûn’da tahta çıkışı
da tasvir edilmiştir. Aynı eserin karışlıklı iki sayfasında ise karada
ve denizde sürdürülen Navarin savaşı bir başka sayfada da Tunus’un
zaptı gibi belgesel değer taşıyan konular ele alınmıştır. Edirne Selimiye
Camii’nin tasviri ve padişahı Topkapı Sarayı’nda kendisine paha biçilmez hediyeler
sunan Safavi elçisini kabul ederken gösteren minyatürler bu yazmada yer
alan başarılı örneklerdir. Klasik üslup sanatsever bir padişah olan III. Murad
zamanında en yüksek düzeye ulaşmıştır. Bu dönemin minyatür sanatı bakımından
en önemli ve en zengin yapıtı Surnâme’dir (TKSM H.1344). Eser
III. Murad’ın oğlu şehzade Mehmed’in 52 gün 52 gece süren
sünnet düğünü eğlencelerini konu almaktadır. Sünnet şenlikleri o günkü adıyla
Atmeydanı’nda (Sultanahmet meydanı) yapılmış padişah ve şehzadesi gösterileri ıbrahim Paşa
Sarayı’nın meydana bakan cephesindeki şahnişin’den izlemişlerdi. Yabancı konuk ve elçilerle
saraylılar için de ıbrahim Paşa Sarayı’nın bitişiğine bir tribün yapılmıştı.
şenliğe cambaz hokkabaz perendebaz gibi marifet ehlinin yanı sıra İstanbul’un
bütün esnaf loncaları da katılıp hünerlerini göstermişlerdi. Nakkaş Osman şenlik
olayını akış sırasına bağlı olarak sahnelere bölmüş meydan ve sarayı
bir çerçeve halinde tekrarlayarak gösterileri bir film şeridi gibi gözümüzün
önüne sermiştir. Bu bakından Surnâme sanat ve kültür tarihimiz için
çok önemli bir belgesel kaynaktır. III. Murad döneminin en önemli yazmalarından
biri de iki cilt halinde minyatürlü olarak hazırlanan Hünernâme’dir (TKSM
H.1523/4). 1584’te tamamlanan birinci ciltle kronolojik bir sırayla Selçuklu ve
Osmanlı sultanlarının tahta çıkışları ile her birinin saltanat yıllarında geçen
önemli olaylar anlatılarak resimlenmiştir. Dört yıl sonra tamamlanan ikinci ciltte
ise yalnızca Kanuni Süleyman dönemi ele alınmıştır. Bu ciltte Sultan’ın
özel hayatı ile ilgili sahnelerin yanı sıra tarihi konulara ve
dönemin askeri başarılarına da geniş yer verilmiştir. Mohaç savaşını konu
alan minyatür bu başarılara güzel bir örnektir. Nakkaş Osman ve ekibinin
gerçekleştirdiği önemli bir eser de şehinşahnâme’dir. 1581 tarihli birinci cildi
bugün İstanbul Üniversitesi Kitaplığı’nda ikinci cildi Topkapı Sarayı Müzesi’nde bulunan
yazma III. Murad devrini konu almaktadır. Birinci ciltte karışlıklı iki
sayfada yer alan ve sarayda bir bayram sabahını gösteren minyatür
bayramlaşma geleneğini yansıtması bakımından dikkat çekiçidir. Aynı ciltte III. Murad’ın
sarayın harem bölümüne yaptırdığı köıkü gösteren bir minyatür de yer
almaktadır. Günümüze gelmiş olan bu köık Topkapı Sarayı’nın en görkemli
yapılarından biri sayılmaktadır. Yine birinci ciltteki bir başka minyatürde ise
o dönemde Galatasaray’da yaptırılmış olan Rasathane ve burada yürütülen bilimsel
çalışmalar gösterilmiştir. ıkinci ciltte Osmanlı ordusunun sefere çıkışının konuya yaraşır
bir görkemle tasvir edilişine tanık olunur. Uyandırılmak istenen kitle etkisi
askerlerin sık saflar halinde ve başarılı bir biçimde düzenlenişiyle sağlanmıştır. 1584’te
tamamlanan Nusretnâme (TKSM H.1365) adlı eser ise Lala Mustafa Paşa’nın
1579 yılında çıktığı Azerbaycan seferini konu alır. Kitabın başında yer
alan minyatürde serdarın sefere çıkmadan önce padişahı ziyareti tasvir edilmiştir.
Daha sonraki sayfalarda Paşa’nın sefer arifesinde yeniçeri ağalarına verdiği ziyafet
anlatılmaktadır. Türk portre sanatının temelleri Fatih Sultan Mehmet zamanında atılmıştı. Nigarî
diye tanınan Haydar Reis en ünlü portre ustalarından biridir. Barbaros
Hayreddin’i gül koklarken gösteren portresi sanatçının portre alanındaki gücünün bir
kanıtıdır. Günümüze pek az eseri kalmış olan Nigarî’nin bir başka
portre çalışmasında ise Sultan II. Selim hedefe ok atarken gösterilmiştir.
Bu dönemde kaleme alınan Silsilenâme ve şemâilnâme gibi biyografi kitapları
portre sanatının yeniden canlanmasını sağlamıştır. Bu tür eserlerden biri olan
Zübdet üt Tevârih’te (TİEM 1973) Hazreti Muhammed’den başlayarak dönemin
sultanına kadar gelen önemli kişilerin hayat hikayeleri verilmiştir. Bu tür
minyatürlerde tarihi üslup ile dini üslup birleştirilmiştir. Böylece taze bir
üslup birleşimine tanık olunur. Peygamberlerin hayatını ve dini olayları konu
alan altı ciltlik Siyer-i Nebî’de de bu üslubun yetkin örnekleri
karışmıza çıkar.Elinde ferman tutan Cebrail’in Adem ve ıit peygambere cennet
elbisesi giydirişi sahnesi ilginç örneklerden biridir. Bir başka sayfada ise
Hazreti Muhammed’in Cebrail’in öğrettiği şekilde karısı Hatice ve yeğeni Ali’ye
namaz kıldırışı tasvir edilmiştir. Bu minyatürlerde yeni bir anlatım üslubunun
başarılı örnekleri görülmektedir. Büyük sanat koruyucuları olan III. Murad ve oğlu
III. Mehmed döneminde tarihi konulu minyatür yapımının yanı sıra edebi
eserlerin resimlenmesine de devam edilmiştir. Bu edebi eserlerin başında yüzyıllar
boyunca sayısız kopyaları yapılan ve resimlenen Firdevsî’nin şehnâmesi (TKSM H.1486)
gelir. Burada yer alan minyatürlerin birinde alışılmadık bir sahneye tanık
olunur. Bu sahnede Osmanlı çiçek zevkinin etkisiyle ellerinde demet demet
çiçeklerle ava katılan bir grup görülür. şehnâme-i Mehmed Han ya da
Eğri Fetihnâmesi (TKSM H.1609) adı verilen eserde de bazı değişik
özellikler görülmektedir. Seferden dönen sultanın İstanbul’da coıkun bir sevinçle karışlanmasını
gösteren sahnede yolun iki yanına gerilmiş kumaşları tutanlardan bir kısmının
seyirciye arkalarını dönmeleri halkın kitleler halinde duruşu ve pencerelerden bakışı
yeni motifler olarak dikkati çekmektedir. Talikîzâde şehnâmesi’nde (TKSM A.3592) yer
alan minyatürlerden birinde ise Manisa kenti ve sarayının başarılı bir
tasviri görülür. Gerek saray gerek kent içindeki önemli yapılar ustalıklı
bir düzenlemeyle açık seçik gösterilmiştir. 16. yüzyıl sonuyla 17. yüzyıl başında
resimlenen bir grup eser hem konu hem anlatım üslubu bakımından
farklı bir birlik oluşturur. Bunlarda her ne kadar ısfahan ve
ıiraz resim okullarınınetkisi görülürse de renk kullanımı ve figürlerin işlenişi
belli bir farklılık ortaya koyarlar. 17. yüzyılda minyatür sanatı bir yandan
geleneksel üslubu sürdürürken öte yandan albüm resmi birdenbire büyük bir
önem kazanmıştır. Falnâme’de yer alan büyük boy kompozisyonlar bu türün
tipik örnekleridir. I. Ahmed Albümü (TKSM B.408) ise hiçbir metne
bağlı olmayan tek tek figürlerin ya da günlük hayatla ilgili
konuların işlendiği örneklerden oluşur. Bu albümdeki sayfalardan birinde tek tek
figürlerin bir araya toplandığı görülür. Çeşitli tipte insanlar giyim özelliklerini
belirtmeye özen gösterecek biçimde işlenmiştir. Bu resimlerde serbest bir anlatım
üslubuna tanık olunur. Geleneksel anlatım tarzlarından ayrılan bu tür serbest
üslup örneklerine 18. yüzyıl başından günümüze tek sayfa halinde kalan
sahnelerde de rastlanmaktadır. Erkekleri açık havada eğlenirken gösteren bir minyatür
bu serbest üslubu yansıtmaktadır. Bu türe giren ilginç örneklerden birinde
de Galata Mevlevihanesi’nde sema eden Mevleviler tasvir edilmiştir. Ney ve
kudüm çalanlarla semayı seyredenlerin arkasında yelkenlilerin geçtiği bir deniz görünümüne
yer verilmiş olması ilginçtir. Bir başka sayfada ise daha önce
minyatürlere konu olmamış bir yaşam kesiti bir meyhane sahnesi tasvir
edilmiştir. 18. yüzyılın en ünlü minyatür ustası nakkaş Levnî’dir. Levnî çeşitli
milletten meslekten kadın ve erkek figürünü resimlediği çok sayıda örnek
bırakmıştır. Sanatçı yaptığı tek figürlerde konuya uygun bir çizgi ritmi
yaratmayı başarmıştır. Levnî’nin en tanınmış eseri iki kopya olarak hazırladığı
Surnâme’dir (TKSM A.3593). Bu kitapta yazılı ve bol resimli olarak
IŞI.Ahmed’in oğullarının sünnet düğünü anlatılmıştır. Düğün bu kez Okmeydanı’nda düzenlenmişti.
IŞI. Murad dönemindeki düğünde olduğu gibi 1720 tarihli bu düğünde
de şenliğe bütün İstanbul esnafı katılmış çeşitli hünerler sergilemişti. Süslenmiş
koçlarıyla celep ve kasapların geçişini gösteren minyatür esnafları temsil eden
ilginç bir ornektir. Bir başka minyatürde görüldüğü gibi yukardan aşağı
kıvrımlar çizerek ilerleyen esnaf alayının içinde yarısı kadın yarısı erkek
dev kuklalar köçekler de yer alıyor bunlar geçit türenine ayrı
bir merak ve neşe katıyorlardı. Kâğıthane sefalarından eğlenceye açık olan
İstanbul halkı akın akın Okmeydanı’na geliyor günlerce süren şenlikle yakından
ilgileniyordu. şenlikte deniz eğlenceleri de önemli bir yer tutuyordu. Haliç’in
iki yakası arasında gemi direklerine gerilmiş halatlar üzerinde arabalar geziyor
cambaz çengiler oyunlar oynuyorlardı. Padişah ve küçük şehzadeler bu eğlenceleri
Aynalıkavak Kasrı’ndan izliyorlardı. Levnî yüzlerce değişik sahneyi içeren Surnâme minyatürlerinde
konuyu değişik yönleriyle ele almayı ve onlara esprili bir anlatım
çeşnisi katmayı başarmıştır. Batı’ya açılışın yoğunlaştığı Lale Devri’nde minyatür sanatında hem
Batı resmi tarzında ilginç gelişmelere hem de giderek artan bir
çöküşe tanık olunur. Levnî’den sonra adı anılmaya değer tek sanatçı
Abdullah Buharî’dir. Pencereden Bakan Kadın adlı resmi bu gelişen üsluba
ilginç bir örnektir. Kadınların yaşantısını konu alan Zenannâme’de (İÜK T.5502)
bu etkilerin daha da arttığı Batı’nın konulu manzara resimlerini anımsatan
sahnelere yer verildiği görülür. Aynı eserde yer alan bir doğum
sahnesi ele alınmaya başlanan yeni konulara ilginç bir örnektir. 19. yüzyıl
boyunca minyatür sanatı çöküşünü tamamlamış ve yavaş yavaş yerini Batı
resim tekniğiyle yapılmış yağlıboya tablolara bırakmıştır.

fatihdernegi