fatihdernegi . Archive starting from 4 Hundreds . Sanat Eğitiminin öğrencilere Yararları

Sanat Eğitiminin öğrencilere Yararları

Sanat EĞİtİmİ Kuram Ve YÖntemlerİ... SANAT EĞİTİMİ KURAM VE	(...) Dandanakan Meydan Savaşı Dandanakan Meydan Savaşı (...)
YÖNTEMLERİ • YARATICILIK VE ZEKA • GARDNER’IN ÇOKLU ZEKA KURAMI • YARATICI DÜŞÜNCE	Fİkİr Ve Sanat Eserlerİ Kanunu
– ANALİTİK DÜŞÜNCE • BEYİN YAPISININ ARTİSTİK VE ANALİTİK ÖZELLİKLERİ •
YARATICILIKTA ZİHİNSEL GELİŞİMİN BASAMAKLARI • BEYİN FIRTINASI • YARATICI DRAMA • EĞİTİM SİSTEMİ
İÇİNDE YARATICI SANAT EĞİTİMİ • ÇOCUKTA YARATICILIK ÖZELLİKLERİ • YARATICILIĞI ENGELLEYEN
ÖĞRETMEN ÖZELLİKLERİ Yaratıcılık ve Zeka Arasındaki İlişki Yaratıcılık ve zeka arasında belirgin
bir anlamlılık olmasına rağmen her iki kavram arasında keskin bir
ilişkinin varlığına ilişkin net ölçütler yoktur. – Zeka öğrenilmiş denenmiş
bilgileri değişik durumlara uyum sağlama yetisidir. Zeka; yaratıcı düşünce ve
davranışın önemli göstergelerindendir. Yaratıcılıkta etkisi olan belirleyici unsurlar vardır. Bunlar;
kalıtım çevre sosyal ekonomik kültürel düzey doğum sonrası oluşan sorunlar
ve zekadır. – Zeka ve yaratıcılık arasında belirli bir ilişki vardır.
Ancak ayırım belirleyen kesin testler ölçütler yoktur. Zeka kazanılmış
öğrenilmiş bilgileri ve elde edilen bu bilgileri içeren iki düşünme
biçimi vardır. Ancak ayrımı belirleyen kesin testler ölçütler yoktur. Zeka
öğrenilmiş kazanılmış bilgileri değişik durumlara uyum sağlama yetisidir. Iraksak ve
yakınsak olmak üzere elde edilen bu bilgileri içeren iki düşünme
biçimi vardır. Yakınsak düşünce becerisine sahip bireylerde geleneksel alışılmış tekdüze
yolları izleyen bir özellikleri vardır. Iraksak ve geniş düşünceye sahip
olanlar belirli önermeleri tercih etmezler. Sonuca alternatifler arama eğilimindedirler. –
Guilford zekayı üç boyutlu ele almıştır. Bunlar: 1- İçerik 2-
İşlevsel 3- ürünsel. İçerik boyutu görsel-işitsel kassal duyum sözel ve
davranışsal olarak dört basamakta. İşlevsel boyut: bilgi hatırlama ıraksak yakınsak
düşünce olarak Ürünsel boyut ise: sınıflama ilişkiler sistem ve doğrular olarak
sınıflamıştır. * Sizce yüksek düzey zeka yüksek düzeyde yaratıcılığı garanti
eder mi? - Araştırmacılar yüksek düzeyde zekanın yüksek düzeyde yaratıcılığı
garanti etmediğini yaratıcılıkla zeka arasında yüksek bir korelasyon olmadığını daha
zeki bir bireyin daha yaratıcı birey anlamına gelmediğini belirtmektedirler. Bu
alandaki son araştırmalar yaratıcılık için genel zeka düzeyinin IQ=125 gerektiğini
ortaya koymaktadır. Yaratıcılık kuşkusuz zeka etkenlerine olduğu kadar kişiliğe de
bağlıdır. GARDNER’İN ÇOKLU ZEKA KURAMI ÜZERİNE- Yaklaşık yüz yıldır insan
zekasının düzeyleri gelişimleri ve çeşitliliği üzerine bilim adamlarınca bir çok
deney ve araştırmalar yapılmıştır. Bunlardan Gardner “Düşünüş biçimi” adlı kitabında
en az yedi temel zekanın varlığını savunmuştur. - Gardner insanın
çoklu zekaya sahip olduğunu ileri sürmüş ve çoklu öğrenme ortamlarında
bireylerin problem çözme becerisinin ve üretkenliğinin daha fazla olabileceğini belirtmiştir.
Buna göre Gardner tarafından tanımlanan yedi zeka türü şunlardır: 1)
SÖZEL (Dilbilimsel) ZEKA: Dil zekası dili etkili kullanma kapasitesini ifade
etmektedir. Bu kapasite sözel ya da yazım yeteneği şeklinde ortaya
çıkabilir. Bu tür zekaya sahip olanlar konuşmacı politikacı şair oyun
yazarı editör gazeteci olabilir. 2) Mantıksal-matematiksel zeka: Sayıları etkili kullanma
kapasitesini problemize bireyin mantıksal düşünme bilimsel çözümler üretme hesaplama hipoaaaler
kurma gibi durumları kapsar. Bu tür zekaya sahip olanlar matematikçi
muhasebeci istatistikçi bilgisayar programcısı bilim adamı olabilirler. Günümüzde genelde matematiksel
zekayı ölçme testleri yapılıyor. Ben bunlardan bir soruyu aldım ve
sormak istiyorum. Elimizde 4 tane 1 rakamı var. Bu rakamları
kullanarak yazabileceğiniz en büyük sayı nedir? 3) Görsel (anlamsal) zeka:
Görsel düşünme ve şekilli uzay özelliklerini şekil ve grafiklerle ifade
etme yeteneğidir. Bu tür zekaya sahip olanlar avcı izci mimar
ressam oalbilir. 4) Bedensel duygu devinimsel zeka: Bireyin duygularını ve
düşüncelerini ifade etmek için tüm vücudunu kullanmasıyla ilgilidir. Bunla aktör
dansçı heykeltraş cerrah olabilir. 5) Müziksel zeka: Duyguların anlatımında müziği
bir araç olarak kullanan insanların sahip olduğu müziksel güce işrettir.
Bunlar müzisyen solist orkestra şefi olabilir. 6) Sosyal zeka: İnsanlarla ilişki
kurma onları anlama ve güdüleme yeteneklerini kapsar. Bunlar kitleleri peşinden
sürükleyen insanlardır. 7) Bireysel zeka: Bireyin kendini duyma ve anlamasıyla
ilgili bilişsel yeteneğini ifade eder. Kim olduğumuzu hangi duygularımızı neden
hissettiğimizi düşünmemiz bu zekamızla ilgilidir. - Aslında insanlar zeka çeşitlerinin
hepsine sahiptirler. Ancak bazı insanlarda bu zeka çeşitlerinden biri ya
da birkaçı daha fazla baskı alabilir. Günümüz eğitim sisteminde öğrencilerin
eğilimleri keşfedilip baskı olan zeka türlerine göre yönlendirilmelidir. - Çoklu
zeka kuramının eğitimde uygulanmasında öğretmene de önemli bir rol düşmektedir.
Geleneksel yöntemi benimseyen öğretmen sınıfta düz anlatım soru-cevap okuma anlatma
gibi klasik yöntemleri kullanırken çoklu zeka kuramını benimseyen öğretmen dersin
bir kısmında düz anlatım yaparken diğer kısmında tahtada resimler çizerek
tepegöz kullanarak video göstererek dersi işleyebilir. Ayrıca müzikten de yararlanabilir.
- Dolayısıyla çoklu zeka kuramı öğretmen rolü geleneksel öğretmen rolünü
tamamen reddetmekle birlikte pek çok yönden de farklılıklar göstermektedir. YARATICI
VE ANALİTİK DÜŞÜNCE Yaratıcı Düşünce: Olaylar ya da nesneler arasında
daha önce kurulmamış bağlantılar yakalamak ilişkiler kurmak ve düşünce şeması
içinde özgün ürünlerle hayata geçirmektir. Yaratıcı ve analitik düşünce arasındaki
ilişki kavranmalıdır. İnsan beyni düşünsel etkinliklerin merkezidir. Beyin temel işlevleri
kendiliğinden yerine getirir zekanın organları yönetir hormonlar sayesinde bedeni yönetir.
Organizmanın diğer unsurları da gönderdiği sinyallerle beyin işleyişine yön vererek
işlevsel hale getirir. Beynin sağ yarım küresi yaratıcı işlevleri (resim
müzik hayal gücü) sol yarım küresi ise analitik düşüncenin (mantık
matematik) işlevlerini yerine getirir. Analitik düşünce mantıksaldır tek bir yanıta
ya da uygulanabilirliği olan az sayıda çözüme ulaştırır. Yaratıcı düşünce
ise hayal gücünü gerektirir ve insanı çok sayıda çözüm ve
düşünceye götürür. Bu iki düşünce biçimi farklı ise de biri
diğerinin tamamlayıcısıdır ve birbirine bağlıdırlar. YARATICILIKTA ZİHİNSEL GELİŞİMİN BASAMAKLARI Piaget intellektüel
gelişmenin doğuştan gelen iki özelikle meydana geldiği görüşündedir. Bunlar organizasyon
ve adaptasyondur. Organizasyon : Basit süreçlerin üst sıradaki zihinsel yapılara görme
dokunma adlandırma inşa edilmesidir. Adaptasyon : Bireyin çevresiyle etkileşimi sonucu meydana
gelen devamlı bir değişmedir. Piaget’e göre düşünme sistemine ilişkin anahtar görüşler
vardır. Bunlar : 1. Sezgisel düşünme (4-7 Yaş) : Çocuklar mantık kurallarına
uygun düşünme yerine sezgileriyle hareket ederler. Zayıf olduğu konular vardır.
Sayı kavrama-ilişki sebep-sonuç ilişkisi kurma. Olayların sırası kuralları hatırlama-anlama başka
konuşmacıları doğru algılama... 2. Somut düşünme (7–11 Yaş) : Mantıksal düşünme
yetenekleri gelişir. Soyut değil somut obje ve nesneler üzerine düşünme
görülür. Kuralları anlama görülür. Sayı kavramları ilişki kurma gelişir. 3.
Soyut işlemler (11-15 Yaş) : Öğrenciler soyutlamaları kullanmaya düşünmeye başlarlar.
Her konuda kavramlar formüle ederler gerçeklerden başka olasılıklarla da ilgilenirler.
Yetişkinin düşünme düzeyine ulaşırlar. Beyin yapısının büyüklüğü ve zeka arasındaki ilişkiler
çoğu kişiyi düşündürür. Uzmanlar beyinin büyüklüğü ile zekanın yakın ilişkisi
bulunmadığını söylüyorlar ve Einstein’ın beyninin standarttan küçük olduğunu söylüyorlar. BEYİN
FIRTINASI Beyin Fırtınası : Bir konuya çözüm getirmek karar vermek ve
hayal yoluyla düşünce ve fikir üretmek için kullanılan yaratıcılığı aktif
hale getirici önemli bir tekniktir. Yaratıcılığın gelişimine ortam sağlar. Çünkü
insan beyni uyarılarla karşılaştıkça düşünme gücü de artar özgür yaratıların
ortaya çıkmasını sağlar. Beyin fırtınasının temel prensibi : Bir problem
çözmekle görevlendirilen bir grubun üyeleri mümkün olduğu kadar çok fikir
ileri sürerler. Dile getirilen her çözüm teklifi diğer grup üyelerini
daha yeni ve iyi buluşları ortaya çıkarmaya yöneltir. Ancak ortaya
atılan fikirlerin ayrıntılı bir şekilde açıklanması yada sunulması istenmez. Sadece
fikirlerin mümkün olduğu kadar hızlı ifade edilmesi yazıya geçirilmesi ve
sonra sükunetle değerlendirilmesi istenir. Beyin Fırtınası Tekniği : Ders işlenirken önce
bir yada iki sekreter ve tartışmayı yöneten bir başkan seçilmelidir.
Sonra sorun sınıfa sunulmalı ve belli bir süre içinde herkesten
çözüm önerileri istenmelidir. Bu sırada olabildiğince fazla öğrenciden yeni orijinal
öneriler alınmalıdır. Önerilerden sonra tartışılmalı. Öğretmen öğrencileri yüreklendirmeli hepsinin çözüm
üretmelerini istemeli herkese söz vermeli onlara fırsat tanımalı görüşlerini bildirmemelidir.
Çeşitli beyin fırtınasında yararlanılan çözüm yolları vardır. 1. Benzerinden Yararlanma
: Bir problemi çözmek için yollar aranırken tabiattaki örneklerden yararlanmaktadır.
Örneğin pamuk liflerini tohumdan ayıran çırçır makinesinin bulucusu bu makineyi
“bir kedinin pençesini çitten geçirip bir civcivi nasıl kavradığını görerek”
geliştirir. Ayrıca uçak kanatlarının da kuş kanatlarından esinlenerek üretilmesi güzel
bir örnektir. 2. Fikir Bağlantıları Kurma : NASA yetkilileri astronot elbiselerinde
fermuar yerine geçecek bir düzen arıyorlardı. Fikir bulma timi toplantıda
sözlükten rasgele “yağmur ormanı” sözcüğünü seçerler. Beyin fırtınasına başvurulan bu
toplantıda katılan üyelerden biri tropik yağmur ormanlarından geçerken elbisenin dikenlere
takıldığını hisseder gibi olduğunu söyler. Bunun üzerine astronotlara iç içe
giren ve dikene benzeyen ipliklerden yapılmış bir elbise dikilmesi fikri
gelişir. 3. Zarardan Yarar Çıkarma : ABD’de bir bira fabrikası
dinlenmiş birayı elinden çıkarmaya çalışır. Bunun üzerine fabrika yöneticilerinden Tom
Sawyer’ın arkadaşlarını nasıl kandırdığını hatırlar ve bu örnekten esinlenerek birayı
kesimlik hayvanlara besin maddesi olarak Japonya’ya gönderir. Böylece zarardan yarar
çıkarma yoluna gidilmiş olur. Tom Sawyer arkadaşlarına bahçelerin çitini boyama
şerefini karşılığında para bile alır. Örnek : Bir şirket yıl sonunda
elde edilen karı en verimli şekilde nasıl kullanacağını beyin fırtınası
seanslarıyla halledebilir. Üretilen fikirler mantıksız sıra dışı çılgınca görünüşte imkansız
olabilir. Ancak herkes birbirine görüşüne saygı göstermek zorundadır ve eleştiri
yoktur. Nasıl olur? Bu da mı olur? Kafayı mı yedin?
gibi kimi sözler henüz yeni ortaya çıkmış veya çıkacak olan
fikri yok edebilir. Amerikalı Edwin Land 1943’te sahilde küçük kızının fotoğrafını
çektiği zaman kızının sabırsızlanarak babası niçin resmi şimdi göremiyorum demesi
babayı düşünmeye sevk eder ve Poloraid makineyi geliştirir. Burada küçük
kızın o güne kadar düşünülmemiş veya hayata geçirilmemiş bir olay
için babasına ilham kaynağı olur. Yani beyin fırtınası yeni keşif
ve icatlara zemin hazırlar. Beyin fırtınası seansında görüşler yüksek sesle söylenmeli
ve hemen kaydedilmeli. 30-40 dakikalık bir seanstan sonra bütün fikirler
üyeler tarafından değerlendirilerek en iyi fikir çözüm olarak seçilir. Beynimizin
sağ tarafı zihindeki resimlerle veya hikayelerle ilgilenmekten ve çapraz bağlantılar
kurmaktan hoşlanır. Beyin fırtınası çalışmaları sağ beyni uyarır. Yapılan çalışmalar
sonucunda okula gitmeden önce okul dönemine göre çocukların sağ beyninin
9 kat daha fazla kullandıkları söylenir. Yani çocuklar yeni fikirleri
daha fazla üretirler. Beyin fırtınasında fikir üretme ve eleştiri aynı
anda gerçekleşmez. Her türlü eleştiri ve değerlendirme kişinin hayal gücünü
engellediğinde bu uygulama da beyin fırtınası olmaz. Beyin fırtınasına okul öncesi
eğitimde de rastlıyoruz. Örneğin sonbahar konusunun işleneceği bir sınıfa öğretmen
bir gün önce öğrencilere sonbahara ilişkin bir şeyler getirmelerini veya
üretmelerini ister. Bunun üzerine öğrenciler bahçeden topladıkları kuru yaprakları şemsiye
sonbahara ait meyve getiren yağmurluğunu getiren ve sonbahar resmi yapıp
getirirler. Birlikte sonbahar üzerine düşünüp konuşurlar. Böylece çocuklar “sonbaharda yapraklar
dökülür yağmur yağar değişik meyveler çıkar.” Bilgisini öğretmenlerinden kalıp halinden
almak yerine öğretmen öğrencilerini düşünmeye sevk eder ve düşünce tembelliğinden
kurtarır. Öğrenciler daha kalıcı bir şekilde öğrenirler. YARATICI DRAMA Yaratıcı drama dersinde
öğrencilerimiz oyun oynanacağı ve yaratacağı kendi öykülerini kurup paylaşacağı düşlerini
canlandıracağı bir ortam bulur. Eğitimde drama anlayışı 19. yüzyılın başlarında gündeme
gelen bireyin kişilik gelişimine etken olan onu edilgen durumdan kurtaran
önemli eğitimsel iletişimsel bir amaç ve araçtır. Eğitsel yaratıcı drama yöntemi
çocuk oyunlarından ve benzer etkinliklerden yola çıkılarak gözlem yapma doğaçlama
rol oynama dramatizasyon gibi tiyatro yada drama tekniklerinden yararlanılarak bir
grup çalışması içinde çeşitli yaşam durumlarını canlandırma olayları yeniden yaratıp
irdeleme bu yaşam durumlarından bilgilenme ve öğrenmeye geçme çalışmalarıdır. Dramatizasyona
başlamadan önce çocuklara öykü veya hikaye sunulmalıdır. Dramatizasyona başlarken “kimsenin
daha önce duymadığı bir hikaye yapacağız” şeklinde bir açıklama yapmak
işleri kolaylaştırır. Bazen hikaye kuklalarla da canlandırılabilir. Kukla oynatma hem
çok eğlenceli hem de çok yönlü bir eğitim aracıdır. Hayal
gücünü kullanmayı sağlar dinlenme ve iletişim becerilerini sağlar çocukların bastırdığı
bazı rahatsız edici duyguların ortaya çıkmasına yardım eder. Yaratıcı drama
etkinliklerinde çocuk irticalen konuşur. Çekingen olan veya dilde zayıflığı olan
öğrenciler kuklayı bir kalkan gibi kullanırlar. Kuklalarla hikaye anlatma veya
oynatma sadece eğlenceli bir olay değildir. Aynı zamanda bir eğitim
aracıdır. Drama sanat eğitiminin vazgeçilmez bir unsurudur. Öğretmenin en önemli
kaynağıdır. Çocukların hayal güçlerini zenginleştirici etkinlikler aramanın gerçekleşmesini sağlayan önemli
bir faktördür. Drama etkinliği içerisinde çeşitli öykü şiir mecaz müzik
dans görüntü imgeler çeşitli oyun öğeleri ve betimlemeler oluşturulabilir küçük
oyunlar hazırlanabilir tüm bunlar araç olarak kullanılabilir. Çocuklar kendilerine özgü
yapmacık suni olmayan özgün dünyası olan özel bir varlıktır. Drama
onlar için son derece özgür hareket etmelerine olanak sağlayan doğal
bir ortamdır. Drama onların hayal gücünü geliştirir. Onlardan bir tiyatrocu
müzisyen dansçı ressam gibi davranmaları ve yetenekli olmaları konusunda beklenti
içine girmek doğru değildir. Okul ortamında drama okul öncesinin son
dönemlerinden başlayarak orta öğretimi de kapsar. Yetişkinlik döneminde de değişkenlikler
göstererek eğitimin son derece önemli bir parçasını oluşturan bir süreçtir.
Drama’da Genel Amaçlar • Drama çocuğun bellek gücünü ve becerisini geliştirir. •
Bağımsız düşünme ve gelişimlerini statik dar görüş ve gerçekliklerden kurtarır. •
Drama çocuğa özgü niteliklerin gerçeklerin tanımlanmasına ortam hazırlar. • Doğal eğilim
ve görüşlere yanıt verir. • Gerçek olaylarla karşı karşıya gelerek düşünce
ve imgelerin gücü gelişir. Drama’nın Yararları Drama çocuğa yansıyabilecek yararları vardır. Bunlar; 1-
Çocuğun dünyası genişledikçe canlandırdığı roller artar. 2- Çocuğun zihninde yeni kavramların
sayısı artar. Kavram zenginliği düşünce zenginliğini beraberinde getirir. 3- Çocuk
düşünür soru sorar yanıtlar bulur deneyler yapar. 4- Çocuk kavra gelişimi
için gerekli olan dil becerilerini geliştirir. 5- Çocuğun bilişsel gelişimine katkıda
bulunur. 6- Çocuk kendi düzeyine uygun rolleri tekrarlayarak sosyal ortamda konumunu
benimser ve sosyalleştirir. 7- Çocuk diğer sosyal rolleri canlandırarak kendisini başkasının
yerine koymayı dener. 8- Çocuk oyunlardaki rolleri toplum kurallarına uygun olarak
biçimlendirmeye yönelir. 9- Çocuk yeni arkadaşlar edinmeyi toplumsal becerilerini geliştirme
ve yaşıtlarınca uyum sağlamayı öğrenir. 10- Çocuk bazı gerçekleri oyun sırasında
öğrenir. Çaba harcamayı gücünden yararlanmayı başladığı işi bitirmeyi ve bundan
zevk almayı öğrenir. Kabullenmekte güçlük çektiği kuralları oyun sırasında benimser. 11-
Çocuk ben ve başkası kavramını öğrenir. İş birliği paylaşma yardımlaşma
yenme ve yenilmeyi yaşayarak öğrenir. 12- Çocuk iletişim kurmayı derdini anlatmayı
duygu ve düşüncelerini ifade etmeyi öğrenir. 13- Çocuk oyunlarında yaşadığı olayları
benimser dener taklit eder tekrarlar grup oyunlarında daha iyiyi güzeli
başarmayı amaçlar. 14- Çocuk arkadaşları ve zengin araç-gereç kullanımı ile kaslarını
hareket ettiren yeni yöntemleri bulur dener ve bedeni bu oyunlar
sırasında çok yönlü gelişir. 15- Çocuğun ilgi ve yetenekleri daha iyi
belirlenir. Yetişkinlere bu konuda önemli ipuçları verir. 16- Ders konularını öğrenmede
girdiği drama etkilerinden yararlanır. EĞİTİM SİSTEMİ İÇİNDE YARATICI DÜŞÜNCE Türk Eğitim
Sisteminde yaşanan sıkıntıların format eğitimde araştırıcı sorgulayıcı kuşkucu yaratıcı eleştirici
ve analitik düşünceye sahip kuşakların yetiştirilmesine yönelik yaklaşımlar da yaşanmaktadır. Eğitim
sisteminde yaratıcı anlayış olan farkı gözetmeksizin tüm bireyler göz ününde
bulundurularak planlanmalıdır. Çünkü yaratıcı düşünce her insanın doğasında ver olan
bir özelliktir. Ancak yaratıcılığın düzeyi derecesi ortaya çıkışı sürekliliği ve
gelişimi kişiden kişiye göre değişiklik gösterebilir. Özcan Demirel’e göre 2-7
yaş arasında dramatizasyon demontsrasyon yaratıcı drama ve rol yapma gibi
tekniklerle geliştirilebilir. 11-15 yaşlarında ise soyut işlemler dönemi başlamakta bu
dönemde şiir öykü anı yazma resim yapma bilimsel düşler kurma
ve geliştirme gibi etkinliklere yer verilebilir. Bireyin yaratıcılığı çocukluk ve
gençlik dönemlerindeki olaylara nesnelere olgulara ilişkin soru sormaları dış dünya
ile kendi duygu ve düşüncelerini etkileşime sokmaları ile gelişir ve
ortaya çıkar. Yaratıcılığı gelişimine ilişkin kesin bir yaş sınırının olmama
döneminde bu yeteneklerin en olgun analizini verirler. Ayrıca yaratıcı düşünceyi okul
ortamında geliştirebilmek için öğrenme-öğretme ortamlarını öğrencinin yaratıcı davranışlarını geliştirecek biçimde
düzenlenmelidir. Bu amaçla drama benzetim beyin fırtınası ve problem çözme
gibi yöntem ve tekniklere yer verilmelidir. Yaratıcılık ve Eğitim Yaratıcılık ve eğitim;
birbirlerini doğrudan etkileyen önemli kavramlardır. Yaratıcılık ile eğitim arasındaki ilişkiyi
dört açıdan inceleyebiliriz. Eğitim düzeyi eğitim dalı eğitim tarzı ve
yaratıcılık eğitimi. Eğitim düzeyi: Araştırmalar eğitim düzeyinin yaratıcılığı fazla etkilemediğini
göstermektedir. Öte yandan birikimlerimiz arttıkça daha köklü yenilikler getirebileceğimiz de
açıktır. Eğitim dalımız yaratıcılığı biraz daha doğrudan etkileyebilir. Resim müzik mimarlık
alanlarında eğitim görmüş olanlarımız “yaratıcılık becerilerini” daha çok kullanmak zorunda
oldukları için daha fazla geliştirebilirler. Oysa yaratıcılık her alanda geliştirilebilir.
Yaratıcılık ile eğitim arasındaki en önemli ilişkiyi eğitimin tarzı oluşturur.
Eğitim dalı ve düzeyi ne olursa olsun sadece “mantıksal düşünceye”
yani sadece “mevcut olanları değerlendirmeye” dayalı eğitim yaratıcılığın gelişmesini engeller.
Bunun daha kötüsü mantıksal düşüncenin “ezbere” dayanılarak öğretilmesidir. Yaratıcılık üzerine
bir eğitim programı veya ders bu becerinin gelişmesine katkı yapabilirse
de her beceride olduğu gibi yaratıcılığımızı yaşamımızın doğal bir parçası
haline getirmediğimiz ve yaramın her alanında teşvik etmediğimiz sürece eğitimden
kazanacaklarımız sınırlıdır. Öğretmenlerin yüksek zeka düzeyine sahip öğrencileri yaratıcı öğrencilere
tercih etmelerine benzer biçimde okul yöneticileri de yüksek düzeyde yaratıcı
ve sıra dışı öğretmenleri daha az tercih edebilmektedir. Türk eğitim
sisteminde okul yöneticileri genellikle yaratıcı olmaktan hazır kalıplaşmış karar ve
yöntemleri izler. Oysa ki eğitimin amacı değil diğer kuşakların yaptıklarını
yineleye değil yeni şeyler yapabilme yeteneği olan insanlar yaratmaktır. • Sizce
eğitimde yaratıcı drama yönteminin yeri ne olmalıdır? • Yaratıcı düşüncenin gelişmesi
nelere bağlıdır? • Yaratıcılık ile eğitim arasındaki ilişki nedir? OKULDAKİ ORTAMIN YARATICI
SANAT EĞİTİMİ Sanat eğitimi yaratıcılık temelleri üzerine kurulmuş önemli bir faktördür.
Bu yüzden son yüzyıl içinde sanat eğitiminde yaratıcılık eğitimin önemli
bir unsuru olup çocukların yaratıcılıklarını ortaya çıkaran bilimsel araştırmalara yer
verilmiştir. Okul ortamında yaratıcı sanatsal etkinlikler öğrenci grupları ile öğretmenler arasında
gelişir. Çocuğun yaratıcılığı okul öncesi dönemde öğretmen kontrolünde bağımsız ve
özgür olarak gelişebilir. İlköğretimde ise yine öğretmen kontrolünde daha programlı
ve sistematik olarak gerçekleşebilir. Yaratıcı eğitim ailede başlayıp okul öncesi
ilköğretim ve sonrasında devam eder. Çocuğun yaratıcılığının gelişmesinde ailesinden sonra önemli
kişi ve kurum öğretmen ve okuludur. Okuldaki öğretim programlarının içeriği
çocuğun yaratıcı davranış biçimlerinin kazandırılmasında önemli bir faktördür. Öğretmen çocuğun
yaratıcı etkinliklerini yakından izlemeli yardımcı olmalı alışılmışın dışındaki yaratıcı girişimlere
destek vermelidir. Böylece onun eleştirel bir düşünüş ve görüş açısını
benimsemesini sağlayabilir. Onun düşünsel ve duygusal anlamda rahatlamasına kendisini daha
iyi ifade etmesine üretmenin vermiş olduğu mutluluk ve heyecanı yaşamasını
sağlayacaktır. Çocuğun arkadaş gruplarıyla daha iyi iletişi kurarak kendine olan
güveni artmış olacaktır. Öğretmen resim müzik dram dans şiir ve el
becerilerine dayalı yaratıcı etkinlikler için uygun koşullar sağlamalıdır. Aile içinde
çocuğun yaratıcı gelişimine ne kadar olanak sağlanırsa okul ortamındaki yanlış
tutumlar kısıtlamalar geleneksel anlayışlar çocuğu yaratıcılığını engeller. Ayrıca bazı ailelerin
baskı ve aşırı beklentileri yöneticilerin istediği bir şekilde çocuk yetiştirmeleri
aynı olumsuz sonuçları doğurur. Sosyo ekonomik düzeyi iyi olan demokratik
anne-baba’nın çocukları diğer ailelerin çocuklarına göre daha yaratıcı olmaya yatkındırlar.
Çünkü yaratıcı etkinlikleri aile tarafından desteklenmektedir. Sosyo ekonomik düzeyi düşük
otoriter ailelerde çocukların yaratıcı düşünce ve eylemleri önemsenmez kabul görmez. ÇOCUKTA
YARATICILIK ÖZELLİKLERİ Çocuğun yaratıcılığına ilişkin en önemli veriler onların yaptıkları resim
ve diğer sanat etkinlikleridir. Ancak çocuk bir resmine bakarak karar
vermek doğru olmaz. Çocuğu süreç içinde gözlemleyerek yaratıcı davranış özelliklerine
karar verilmelidir. Çocuktaki yaratıcı özellikler şunlardır. • Pratik düşünürler. Analiz ve
senaaa yönleri güçlüdür. • Konu bulma ve çizimleri çabuktur. • Konuya
bakış açılarında alışılmışın dışında farklılıklar görülür. • Resimleri içten çizerler. • Maymun
iştahlılık görülebilir. • Resimlerinde taklit kopya görülmez. ÇOCUKTA YARATICILIĞI GELİŞTİREN FAKTÖRLER Geleceğin sorunları
ile yaratıcı bilimsel bir anlayış ile uğraşacak kuşakların kazanılması modern
çağdaş en önemli sorunların başında gelir. Okul ortamında yaratıcılığı geliştiren
en önemli faktörler; • Yaratıcılığa uygun koşulların hazırlanması (Atölye derslik). • Çevresel
faktörlerin zenginleştirilmesi ilgili materyallerin hazırlanması. • Hayal gücünü geliştirici oyun müzik
öykü gibi etkinliklere yer verilmesi yeni görüş ve düşüncelerin hayata
geçirilmesi. • Araç ve gereçlerin anlam ve amaca uygu olarak seçilip
ilgili konuların çocukların düzeylerinde tutulması. • Tekdüze basma kalıp etkinliklerden kaçınılmalı
onları özgün çalışmalarından dolayı destekleyerek ödül ve ceza yaptırımlarında çağdaş
eğitim anlayışının gerekleri uygulanmalıdır. • Tarihi yerlerin müze ve sergilerin görülmesine
olanak tanınmalı. • Değerlendirme eleştirilerde dikkatli olunmalı yapıcı faktörler etkili olmalıdır. •
Yaratıcı etkinlikler; yazma problem çözme örnekleri sınıfın uygun köşelerinde sergilenebilmelidir. ÇOCUĞUN
YARATICI ÖĞRENME DÜZEYİNİN ANLAŞILMASINA İLİŞKİN ÖĞRENCİ MERKEZLİ ÖRNEK BİR KONTROL
LİSTESİ Öğretmenler çocukların öğrenmeye karşı doğal merak ve isteklerinden yararlanarak sorun
çözmeyi ve araştırmayı teşvik edecek “öğretme” modellerini uygulamalıdır. Örnek bir kontrol
listesi; • Çocuk hayal gücünü nasıl ifade ediyor? Duyduklarını yada gördüklerini
yazarak mı yorumlayarak mı problem çözerek mi? • Çocuk düşüncelerini çeşitli
yollarla mı aktarıyor? • Çocuk hangi dereceye kadar yaratıcı düşüncelerini ifade
etmede matematik bilgisini kullanıyor. • Çocuk düşüncelerini sözel olarak mı yoksa
araç ve gereçlerle mi daha iyi ifade ediyor. YARATICILIĞI ENGELLEYEN ÖĞRETMEN
ÖZELLİKLERİ Yaratıcılı benimseyen fakat uygulamayan alanında yetersiz öğretmenlerle bir sonuca varılmaz. Çocukların
yaratıcılığını engelleyen öğretmen tutumları; • Çocukların yaratıcı gelişmelerine olanak sağlayan ortamları
yaratmayan çocukların eğitimi zenginleştirici çabalardan uzak. • Çocukların cesaretini kıran aşırı
eleştiren motivasyonu bozan davranışlar sergiler. • Otoriter ve katı geleneksel eğitim
anlayışını sınıf içinde etkili kılar. • Alan bilgisi kültürel düzeyleri zayıf
dar ilgileri olan yetersiz. • Beklenmedik anlarda ortaya çıkan sorunları çözmede
zayıf ani karar veremez. • Heyecanlı olmayan tutarsız alanına ilişkin gelişmeleri
takip etmeyen.

fatihdernegi